Сөз, унчукпоо жана баарлашуу

Карылар менен да, балдар менен да көбүрөөк баарлашыңыз: биринен тажрыйбаны, экинчисинен көңүлдүн тазалыгын табасыз.

Сабак: Улуудан тажрыйба үйрөн, баладан аруулукту үйрөн. Ар бир курактын өзүнчө өрнөгү бар.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

(Кытай макалы)

Билбегенин билген адам — билимге умтулат. Ага үйрөткүлө!

Билип туруп, билерин аңдабаган адам — уйкуда. Аны ойготкула!

Билбегенин да билбеген адам — наадан. Андан алыс болгула!

Билгенин билген адам — жол башчы. Анын артынан ээрчигиле!

Сабак: Үйрөнүүгө умтулганга үйрөт, капарсыз жатканды ойгот, баарын билем деген наадан адамдан алыс бол, чындап билгендин артынан ээрчи.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Билгениңди айт, бирок акыл үйрөтпө. Айтылгандарды кунт коюп ук, бирок баарын эле чындык деп ойлобо.

Унчукпай туруу эч нерсе билбегениңди билдирбегендей эле, көп сүйлөө да көп нерсе билгениңди көрсөтпөйт. Адамды басынтуу — акылсыздык, аны ашкере көкөлөтүү — коркоктук.

Сабак: Туура сүйлө, туура ук, унчукканды бил. Адамды кемсинтпей да, ашкере мактабай да калыс баала.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Биргелешип иштеген эки уюм бар эле: бири демөөрчү, экинчиси долбоор даярдаган мекеме болчу.

Долбоордук топ айлап талыкпай эмгектенип, документтерди даярдайт. Баары даяр болгондо материалдарды демөөрчүгө жөнөтүп, жооп күтө башташат. Күндөр, апталар өттү, бирок кабар келген жок. Жыйынтык — жымжырттык.

Топтун ичиндеги белгисиздик коридорду бойлой созулган көлөкөдөй улам жайыла берди:

«Документтер жеттиби? Каралдыбы?»

Эч кимде так маалымат жок эле. Демөөрчүгө жөнөтүлгөн кайрылуулар да бүдөмүк, так эмес жоопторду гана алып келчү.

Бир нече айдан кийин топ жагдайды тактоо үчүн демөөрчүнүн кеңсесине түз барууну чечти. Ошондо гана чындык ачыкка чыкты:

«Ооба, документтер келди. Бирок биз аларды кабыл алган жокпуз. Анткени тапшыруу формасы туура эмес жана расмий жол-жобо сакталган эмес».

Топ ордунда катып калды.

«Анда эмне үчүн муну бизге айткан жоксуңар?» — деп сурашты.

«Биз кемчиликтерди бат эле оңдоп коймокпуз».

Кызматкерлер көңүлү калып кеңсеге кайтышып, өз жетекчилигине нааразылыгын билдиришти:

«Эгер иштин жүрүшүн көзөмөлдөп, документтер кайда экенин өз убагында билип, каршы тарап менен ачык сүйлөшкөнүбүздө, мындай болмок эмес. Убактыбызды жоготтук, күчүбүздү текке кетирдик, ишенимибиз солгундады — мунун баары ортобуздагы коридор жымжырт бойдон калгандыктан болду».

Сабак: Ачык баарлашуу болбосо, эң жакшы иш да көз жаздымда калышы мүмкүн. Иштин жүрүшүн көзөмөлдөбөө эң бекем кызматташтыкты да алсыратат. Кээде кызматташтыкка эң чоң зыянды ийгиликсиздик эмес, жымжырттык алып келет.

Бахтияр Сиражов

Көп жылдык окуусун аяктагысы келген бир шакирт устатынан бата алуу үчүн кайрылат.

Устаты:

— Макул, бирок бир шартым бар. Ушул жылдар ичинде берген илимимди татыктуу өздөштүрдүңбү же жокпу, билүү үчүн сага бир суроо берем. Туура жооп берсең, эмгегим текке кетпегенин билип, батамды берем.

Шакирт өзүнө ишенген бойдон:

— Айтыңыз, устатым, сураңыз, — дейт.

Устаты:

— Балам, элестетчи: айылыңа баратып, жолдо бир койчунун кутурган иттеринин бүтүндөй тобу сага кол салды дейли. Өмүрүң коркунучта. Жаныңды сактап калыш үчүн эмне кыласың?

— Эңкейип, жерден бир нече таш алам да, иттерге ыргытып, кууп жиберем.

— Бирок, балам, бирине таш ыргытасың, экинчисине ыргытасың — баарына кантип алың жетет? Алар жабыла келип, сени тытып салышат.

— Анда качам.

— Алар сенден ылдам чуркап, кууп жетерине шек жок. Анда эмне кыласың?

Шакирт айласы түгөнгөнүн түшүнүп, устатынан жардам сурайт.

Устаты:

— Балам, бул абалдан чыгуунун бир гана жолу бар: койчуну чакырып, иттерин токтотушун сурашың керек. Иттер койчунун үнүн угары менен турган жеринде катып калышат.

Сабак: Ар бир маселе күч менен чечилбейт. Кээде бир кадам артка чегинип, башкача кароо — эң кыска чыгуу жолу.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Илгери бир айылда Хасан аттуу кедей, бирок чынчыл койчу жашаптыр. Күндөрдүн биринде айылдын байы аны чакырып алып мындай дейт:

— Эй, Хасан, сен тоодогу жайыттарды жакшы билет экенсиң деп уктум. Ушул жайда малымды сага тапшырам. Күзүндө малым аман-соо, семиз болуп кайтса, сага бир уй берем.

Хасан макул болот. Жай бою жаанга да, күнгө да карабай малды жайып, түнкүсүн кирпик какпай кайтарат. Күз келгенде мал мурдагыдан да семиз, аман-соо болуп айылга кайтат.

Хасан убада кылынган уйду алам деген үмүт менен байга келет. Бай болсо шылдыңдай жылмайып:

— Менин сага уй берейин деген оюм жок болчу. Ал сөздү сени ишке шыктандырыш үчүн эле айткам. Ансыз да кедейсиң, бир уйду эмне кылмак элең? — дейт.

Хасандын көзүнө жаш толот. Бирок ал токтоо, намыстуу үн менен жооп берет:

— Туура айтасыз, байым, мен кедеймин. Бирок абийирим бар, айткан сөзүмө өзүм кожоюнмун. Сиз бай болушуңуз мүмкүн, бирок берген сөзүңүздүн баркы жок болсо, чыныгы кедей — сизсиз.

Бул сөз айылга ооздон-оозго тарайт. Байдын кадыр-баркы кетип, эл аны менен иш кылуудан тартына баштайт. Ал болсо кеч болсо да бир чындыкты түшүнөт: адамдын баркын мал-мүлкү же мансабы эмес, сөзүнө бекемдиги аныктайт.

Сабак: Адамдын чыныгы байлыгы мал-мүлк эмес. Убадага бектик, таза абийир, ишеним — чыныгы байлык.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Сөз бар — көңүлдү оорутат;

сөз бар — бермет.

Сабак: Сөз менен көңүл сындырууга да, көңүл алууга да болот. Сөздү берметке айланткан нерсе — аны кантип жана кайда айтканың.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Кээде адам унчукпай туруп көбүрөөк нерсени айтат. Анткени сөз жөн гана үн эмес — ал ниеттин күзгүсү.

Эгер бир сөз жүрөктү жараласа, бир сүйлөм үмүттү өчүрсө — аны айтууга арзыбайт.

Айта турган сөзүң бир жүрөккө жылуулук бербесе, бир жылмаюу жаратпаса, унчукпай койгонуң оң.

Эсиңде болсун... ар бир сөз гүлдөбөйт. Айрымдары тикен сыяктуу — тийген адамын жаралайт.

Жымжырттык — даанышмандык. Кээде ал эң баалуу жооп да болот.

Сөз жүрөктөн чыкса — даанышмандыкка айланат; ойлонбой сүйлөгөн ооздон чыкса — зыян келтирип, жара салат.

Унчукпай тур. Жымжырттык да сүйлөйт: кээде сөздөн терең, сөздөн чынчыл болот.

Сабак: Ар бир сөз гүлдөбөйт; айрымдары тикендей жара салат. Пайда алып келбей турган сөздүн ордуна унчукпай коюу даанышмандык.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Сөздү орду менен айта билген адам кийин кечирим суроого аргасыз болбойт.

Сабак: Айтар сөзүңдү мурунтан таразала, кийин кечирим сурабайсың. Сөз орду жана учуру менен айтылганда баалуу.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Тил — ооздо өскөн бир гүл,

Сугарып бакпасаң, соолуйт бир күн.

Сабак: Тил корголбосо, сугарылбаган гүл сыяктуу соолуп жок болот. Эне тилин жашатуу — аны күн сайын сүйүп колдонуу.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Айрым суроолордун жообу — унчукпоо.

Же жооп берчү учур келе элек,

же маектешиң жоопко татыктуу эмес!

* * *

Дервиш Жалал Рухави

Сабак: Ар бир суроого жооп берүү шарт эмес. Кээде учуру келе элек болот. Кээде маектешиң жоопко татыктуу эмес.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бир бөлмөдө төрт шам үлбүрөп күйүп турган. Айлана ушунчалык тынч болгондуктан, шамдардын өз ара сүйлөшкөнү угулуп турду.

Биринчи шам: «Мен — ИШЕНИММИН! Бирок жарыгымды сактоого эч ким аракет кылбайт. Жакында өчөм окшойт», — деди.

Так ошондой болду. Анын жалыны бат эле басаңдап, акыры ИШЕНИМ толук өчтү.

Экинчи шам: «Мен — БЕРИЛГЕНДИКМИН! Тилекке каршы, эми эч кимге керегим жок. Ошондуктан мындан ары күйүп туруумдун да мааниси калбады», — деди.

Ал сөзүн бүтөрү менен акырын соккон жел БЕРИЛГЕНДИКТИ да таптакыр өчүрдү.

Кезек үчүнчү шамга келди. Ал муңдуу үн менен: «Мен — СҮЙҮҮМҮН! Мындан ары күйүүгө күчүм калбады. Адамдар мени унутуп, баркым жоголду. Атүгүл эң жакындарым да сүйгөндү унутту», — деди.

СҮЙҮҮ да чыдай албай, өчүп калды.

Ошол учурда бөлмөгө бир бала кирип, үч шамдын тең күйбөй калганын көрдү. «Эмнеге күйбөй калдыңар? Силер түбөлүк күйүп турушуңар керек эмес беле?» — деп ыйлай баштады.

Ошондо төртүнчү шам сүйлөдү: «Коркпо, мен күйүп турганда башка шамдарды кайра жандыра алабыз. Мен — ҮМҮТМҮН!»

Бала сүйүнүп, көздөрү жайнап, ҮМҮТ шамын колуна алды да, калган шамдарды бирден кайра жандырды.

Сабак: Ишеним, берилгендик жана сүйүү өчкөндө аларды кайра жандырган нерсе — үмүт. Үмүттүн жарыгын сактасак, калган баалуулуктар да жанданат.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.