Əxlaq və xarakter

“Alim olmaq asandır, adam olmaq çətin” — tez-tez eşitdiyimiz bir ifadədir. Bəs adam olmaq nə deməkdir?

Adam olmaq fəzilətli, müdrik, mədəni, ədalətli, şərəfli və ləyaqətli yaşamaqdır.

Ədəbli, nəzakətli, fərasətli və təvazökar olmaq; özünü öymədən başqalarına hörmət göstərməkdir.

Hər addımını ölçüb-biçmək, müvazinəti qorumaq, əməllərində ardıcıl olmaq və çətinlik qarşısında əyilməməkdir.

Sözünün üstündə durmaq, pula və vəzifəyə sitayiş etməmək, oğurlamamaq və başqasının haqqını yeməməkdir.

Yalan danışmamaq, böhtan atmamaq, şəxsi mənfəət naminə başqasını satmamaq və haqqı müdafiə etməkdir.

İkiüzlülükdən, kindən və insanları bir-birinə qarşı qoymaqdan uzaq durmaq; sevməyi bacarmaqdır.

İbrət: Əsl dəyər təkcə bilikdə deyil, insanlıqdadır. Hörmət etməyi bacaran qəlbdə sevgi də, ədalət də özünə yer tapır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Həyatda bərkə-boşa düşmüş birinin dilindən:

Artıq özümü kiməsə sevdirməyə çalışmıram. Bilirəm ki, məni bəyənməyən həmişə bir bəhanə tapacaq.

Artıq öz qədrimi bilirəm. Özümü heç kimə sübut etməyə borclu deyiləm.

Artıq lovğa, təkəbbürlü adamları həyatıma buraxmaq istəmirəm.

Artıq bilirəm: istəyənin məqsədi, istəməyənin isə həmişə bir “amma”sı olur.

Qeybət edənlə sirrimi bölüşmürəm. Bilirəm ki, başqasının sözünü gəzdirən mənim də sirrimi saxlamaz.

İnadkar adamı razı salmağa çalışmıram. Anlamışam ki, belə adamı fikrindən döndərmək olmur.

Yalan danışan, boş vəd verib sözündən qaçan adamların həyatımda yeri yoxdur.

Bağışlamağı bacarmayan, mərhəmətsiz, sərt adamlardan uzaq dururam. Səhvini anlayıb üzr istəməyi bacaranlara dəyər verirəm.

Artıq bilirəm ki, yanında özüm ola bildiyim adamlarla daha xoşbəxtəm.

İbrət: Əsl yetkinlik başqalarını dəyişməkdə deyil, kimi həyatına buraxıb kimdən uzaqlaşacağını bilməkdədir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Xoş söz deməyəcəksənsə, ağzını heç açma.

İbrət: Sözün gücü onu yerində və xeyirli işlətməkdədir. Deməyə dəyər sözün yoxdursa, sükut daha ucadan danışır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Ağızlara söz olmaq — insanların sənin haqqında danışmasına, dedi-qodu etməsinə səbəb verməkdir.

Ayaqlara toz olmaq — özünü alçaltmaq, dəyərdən salmaq, başqalarının ayağı altında qalmaqdır.

İbrət: Ləyaqətini qoru: elə yaşa ki, nə dilə-dişə düşəsən, nə də ayaqlar altındakı toz kimi dəyərsizləşəsən.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Bir arıçı yığdığı balı satmaq üçün qablara doldurub baqqalın yanına gətirir. Sövdələşib qiymətdə razılığa gəlirlər və balı tərəzidə çəkməyə başlayırlar.

Baqqalın yalnız bir kiloqramlıq çəki daşı var. Ona görə şanları əli ilə qırıb tərəziyə qoyur, balı kilo-kilo çəkir. Amma hər dəfə balı tərəziyə qoymazdan əvvəl barmağına bulaşanı da yalayır.

Bir dəfə, iki dəfə, üç dəfə... Arıçı görür ki, balın bir hissəsi tərəziyə çatmamış baqqalın ağzına gedir. Üzünü turşudub etiraz edir. Baqqal isə vecinə almadan barmaqlarını yalaya-yalaya işini davam etdirir.

Nəhayət arıçının səbri tükənir:

— Ay əmi, belə olmaz axı, balın yarısını yalayıb qurtardın!

Ballı barmaqlarını yalamaqdan əl çəkməyən baqqal altdan-altdan gülümsəyib cavab verir:

— Ay qardaş, mənim bir qəsdim yoxdur. Bal tutan barmağını yalar.

İbrət: İnsan ucundan bucağından qarışsa da qarışdığı işdən az-çox yararlanar.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Cahillə oturub bal yeməkdənsə, alimlə oturub quru çörək ye.

İbrət: Oturub-durduğun adam səni ucalda da bilər, alçalda da. Cahillə bal yeməkdənsə, alimlə quru çörəyə qane olmaq yaxşıdır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Bir padşah yolda rast gəldiyi sevimli bir uşağa qızıl pul verir. Uşaq pulu götürmür. Padşah səbəbini soruşanda deyir:

— Evə gedəndə anamla atam «bu pulu haradan oğurladın?» deyə soruşarlar.

— Sən də deyərsən ki, bunu padşah verib, — deyir padşah.

— Onda heç inanmazlar. Deyərlər ki, padşah versəydi, bu qədər az verməzdi, — deyə uşaq cavab verir.

Bu cavab padşahın çox xoşuna gəlir və o, uşağa bir kisə qızıl verir.

İbrət: Böyük işlər ailədən, düzgün tərbiyədən başlayır. Dürüst böyüyən uşaq sabah dürüst insan olur.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

İşsizdən “Hələ də işsizsən?”, işləyəndən “Maaşın nə qədərdir?”, övladı olmayandan “Hələ də uşağınız yoxdur?”, subaydan “Nə vaxt evlənirsən?” deyə soruşmaqdan çəkinək.

Kimisə “Sən bunu bilmirdin?” sualı ilə də utandırmayaq. Bizə adi görünən bir sual başqasının ən ağrılı yerinə toxuna bilər.

İbrət: Bəzi suallar könül yaralayır. Belə bir sualı verməmək kimisə inciməkdən qoruya bilər.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Kasıbın yanında malınızdan, xəstənin yanında sağlamlığınızdan, dərdlinin yanında xoşbəxtliyinizdən, məhbusun yanında azadlığınızdan, zəifin yanında gücünüzdən, övladsızın yanında övladınızdan, yetimin yanında valideynlərinizdən söhbət açmayın.

İbrət: Başqasının məhrum olduğu nemətlə öyünüb onun yarasını təzələmə. Onun dərdini xatırlatmağına yox, anlayışına ehtiyacı var.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Dünyagörmüş biri eyni problemlərdən təkrar-təkrar şikayətlənən bir qrup insana belə bir dərs verir. Gülməli bir lətifə danışır; hamı ürəkdən qəhqəhə ilə gülür. Eyni lətifəni ikinci dəfə danışır; adamların yalnız bir hissəsi gülür. Həmin lətifəni üçüncü dəfə danışanda isə artıq heç kimin dodağı belə tərpənmir.

Çarə axtarmaq əvəzinə dönə-dönə eyni problemlərdən şikayət etmək də elə buna bənzəyir. Durmadan şikayətlənənə heç kim qulaq asmaz.

İbrət: Eyni şikayəti dönə-dönə eşitmək eyni zarafatı təkrar dinləmək kimi adamı bezdirir. Dərdini təkrarlamaqla kifayətlənmə, ona çarə axtar.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Bir şahzadə taxta çıxmağa hazırlaşırmış. Amma qaydalara görə əvvəlcə evlənməli imiş. Uyğun namizəd seçmək üçün ölkənin ən gözəl qızlarını hüzuruna çağırtdırır.

Saraydakı xidmətçilərdən birinin qızı da şahzadəyə aşiq imiş. O da anasına şahzadənin hüzuruna çıxmaq istədiyini deyir. Anası qızını bu fikirdən daşındırmağa çalışsa da, qız qərarından dönmür və hüzura çıxmaqda israrlı olduğunu bildirir.

Gözlənilən gün gəlir. Saraya toplaşan gənc gözəl qızlar ən qəşəng libaslarını geymiş, bəzənib-düzənmiş, özlərini bəyəndirmək üçün əllərindən gələni etmişdilər.

Şahzadə qızların hər birinə bir toxum verir, onu dibçəkdə əkməyi və altı ay sonra yenidən hüzuruna gəlmələrini tapşırır. Ən gözəl çiçəyi yetişdirəni seçib onunla evlənəcəyini deyir. Qızlar toxumu alıb həyəcanla evlərinə dönürlər.

Xidmətçinin qızı da toxumu dibçəyə əkir, ona səylə qulluq edir. Amma toxum cücərmir ki, cücərmir. Qız hər yolu sınayır, bağbanlarla məsləhətləşir, yenə faydası olmur. Altı ay tamam olanda boş dibçəklə saraya gəlir. O biri qızlar isə bir-birindən gözəl çiçəklər gətiriblər.

Seçim zamanı gəlir. Şahzadə salona daxil olur, qızların arasında dolaşıb dibçəkləri bir-bir gözdən keçirir. Sonda uca səslə xidmətçinin qızını seçdiyini elan edir.

Hamı məəttəl qalır. Digər qızlar bu qərara etiraz edirlər: axı boş dibçəklə gələn qız necə olur ki, gəlinliyə namizəd seçilir?

Şahzadə qərarının səbəbini belə açıqlayır:

— Bu gənc xanım ən dəyərli çiçəyi yetişdirib mənə gətirdi. O çiçəyin adı dürüstlük çiçəyidir. Sizə payladığım toxumların hamısı saxta idi, onların çiçək açması mümkün deyildi.

İbrət: Ən dəyərli bəzək dürüstlükdür. İnsan zahiri görkəmi ilə deyil, doğru sözə və təmiz vicdana sahib olması ilə ucalır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Bir gün bir adam dövrünün tanınmış alimlərindən birinin yanına gəlib soruşur:

— Əsiri olduğum acı düşüncələrdən necə qurtula bilərəm?

Alim ona cavab vermək əvəzinə ayağa qalxır, yaxınlıqdakı dirəyi qucaqlayıb var gücü ilə:

— Məni bu dirəkdən ayırın, canımı ondan qurtarın!… — deyə bağırmağa başlayır.

Heyrətlə ona baxan adam soruşur:

— Niyə belə edirsən? Mən səni müdrik adam bilib imdad diləməyə gəlmişəm. Amma görürəm ki, sən müdrik birinə bənzəmirsən. Dirəyi sən özün tutmusan, o səni tutmayıb. Burax onu, canın qurtulsun!

Alim dirəyi buraxıb adama deyir:

— Sən öz sualına özün cavab verdin. Düşüncələr səni yox, sən onları tutub saxlayırsan! Burax getsinlər ki, sənin də canın qurtulsun.

İbrət: Səni əzən düşüncələri sən özün tutub saxlayırsan; onları buraxmaq da elə sənin əlindədir. Baxış bucağını dəyiş, yükün yüngülləşər.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Dərdini sadəcə danışan dərdlidir, gözəl sözlərlə ifadə edən ədəbiyyatçı, halı ilə bildirən aşiq, təbəssümlə gizlədən isə arifdir.

İbrət: İnsan dərdini müxtəlif cür daşıyır: kimi danışır, kimi yazır, kimi susub gülümsəyir. Ən dərin dərd çox vaxt ən dərin sükutda gizlənir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Allahım! Mənə ya çəkdiyim dərdlərə görə güc ver, ya da gücüm çatan qədər dərd.

Məhəmməd Füzuli

İbrət: İnsan ya dərdinə dözəcək güc, ya da gücünün çatacağı qədər dərd diləyir. Taqətindən ağır yükün altına girmə.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Bir günü,

gözəl bir günü,

günəşli bir günü

heç nəyə dəyişmərəm.

Onun üçün savaşı sevmərəm,

onun üçün zülmü sevmərəm,

onun üçün yalanı sevmərəm.

Bilirəm, yaşamaz günəşdə,

bilirəm, yaşamaz yan-yana eşqlə

nə haqsızlıq,

nə qorxu,

nə aclıq...

Necati Cumalı

İbrət: Bir gözəl, günəşli gündə davaya, zülmə və yalana yer yoxdur. İşıqda haqsızlıq, qorxu və aclıq yaşaya bilməz.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Hər dərd insanlara söylənməz.

Gün gələr, səni o dərdinlə vurarlar.

İbrət: Dərdini hər kəsə açma; gün gələr, səni elə onunla incidərlər. Sözünü kimə deyəcəyini yaxşı seç.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

(Hindistan folklorundan)

Bir gənc yaşlı rahibi çaşdırmaq fikrinə düşür. Bir quş tutub ovcunda, belinin arxasında gizlədir və rahibdən soruşur:

— Ey müdrik qoca, de görüm, əlimdəki quş diridir, ya ölü?

Özlüyündə isə belə düşünür: əgər qoca «diridir» desə, quşu boğub öldürərəm; yox, «ölüdür» desə, əlimi açıb quşu uçuraram və beləcə onu pərt edərəm.

Müdrik qoca bir müddət düşünüb deyir:

— Əziz oğlum, sualının cavabı öz əlindədir.

Oğlan duruxub başını aşağı salır.

Qoca davam edir:

— Savaş və barış, cəza və əfv, yaxşılıq və yamanlıq — bunların hamısı sənin öz əlindədir. İnsanın həyat yolunu onun ağlı yox, niyyətləri müəyyən edir. Unutma ki, hər insan həm yaxşılıq, həm də yamanlıq etmək iqtidarındadır. Amma həmişə bir seçim var və bu seçim də bizim öz əlimizdədir.

İbrət: Yaxşılıq da, yamanlıq da insanın öz seçimidir. Taleyimizi ağlımız yox, niyyətlərimiz müəyyən edir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Bir gün Berkli Universitetinin məzunu Nyu-Yorkda yaşayan bir ravvinin yanına gəlib Talmudu öyrənmək üçün ondan kömək istəyir.

— Aramey dilini bilirsənmi? Xeyr? Bəs ivrit dilini? Heç olmasa, uşaqlıqda sənə Tövratı oxuyublarmı?

Gənc bu sualların hamısına mənfi cavab verir.

— Amma mən Sokrat məntiqi mövzusunda dissertasiya müdafiə etmişəm! Talmudu öyrənərək təhsilimdəki bəzi boşluqları doldurmaq istəyirəm.

— Talmud bəşər düşüncəsinin ən möhtəşəm əsərlərindən biridir. Ancaq sən hələ onu öyrənməyə hazır deyilsən. Yenə də bu qədər israr edirsənsə, sənə bir məntiq sualı verim. Düzgün cavab versən, səninlə məşğul olaram. İki nəfər bir bacadan aşağı enir. Onlardan birinin üzü təmiz, digərinin üzü isə hisə bulaşmışdır. Hansı gedib üzünü yuyacaq?

— Bu məntiq sualıdır? — deyə Berkli məzunu özündən razı halda soruşur. — Əlbəttə, üzü çirkli olan gedib üzünü yuyacaq!

— Səhvdir. Üzü təmiz olan dostunun çirkli üzünü görüb öz üzünün də çirkli olduğunu düşünəcək və yuyunmağa gedəcək. Üzü hisə bulaşmış adam isə qarşısındakının təmiz üzünü görüb özünün də təmiz qaldığını zənn edəcək.

— Nə incə məntiqdir! Mənə bir fürsət də verərsinizmi?

— Yaxşı. İki nəfər bir bacadan aşağı enir. Birinin üzü çirkli, digərinin üzü təmizdir. Hansı üzünü yumağa gedəcək?

— Axı bunu indicə müzakirə etdik. Üzü təmiz olan gedəcək!

— Yenə səhvdir. Hər ikisi gedib üzünü yuyacaq. Üzü təmiz olan dostunun çirkli üzünü görüb özünün də çirkləndiyini düşünəcək. Digəri isə dostunun ona baxdıqdan sonra yuyunmağa getdiyini görüb öz üzünün də çirkli olduğunu anlayacaq.

— Doğrudan da, bunu düşünməmişdim. Mənə daha bir sual verə bilərsinizmi?

— Yaxşı. Sonuncu dəfə soruşuram: iki nəfər bir bacadan aşağı enir. Birinin üzü təmiz, digərinin üzü çirklidir. Hansı üzünü yumağa gedəcək?

— İndi aydındır: hər ikisi gedəcək!

— Xeyr. Heç biri getməyəcək. Üzü çirkli olan qarşısındakının təmiz üzünü görüb özünün də təmiz olduğunu düşünəcək. Üzü təmiz olan isə dostunun yuyunmağa getmədiyini görüb buna ehtiyac olmadığını zənn edəcək.

Ümidsizliyə qapılan gənc ravvindən daha bir sual verməsini xahiş edir. Ravvin başlayır:

— İki nəfər bir bacadan aşağı enir. Birinin üzü çirkli, digərinin üzü təmizdir...

— Heç biri üzünü yumağa getməyəcək! — deyə gənc tələsik cavab verir.

— Yenə səhvdir, — ravvin sakitcə deyir. — Sokrat məntiqi üzrə mütəxəssis kimi özün düşün: eyni bacadan birlikdə enən iki nəfərdən necə ola bilər ki, yalnız birinin üzü hisə bulaşsın? Görmürsənmi, sualın özü mənasızdır? Həyatını mənasız suallara cavab axtarmağa sərf etsən, nə cavabların, nə də ömrün məna qazanar.

İbrət: Mənasız sualın cavabı da insanı həqiqətə aparmaz. Doğru sual düzgün cavabın yarısıdır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

İki nəfər ağır bir sandığı qapıdan keçirməyə çalışırdı. Xeyli əlləşdikdən sonra qan-tər içində dayanıb nəfəslərini dərdilər.

Biri dedi:

— Nə ağır sandıqdır! Heç cür içəri sala bilmədik.

Digəri təəccüblə soruşdu:

— Məgər sandığı bayıra çıxarmalı deyildikmi?

İbrət: İşə başlamazdan əvvəl məqsədi dəqiqləşdir. Yoxsa saatlarla çalışıb bütün gücünü yanlış istiqamətə sərf edə bilərsən.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Çanaqqala döyüşlərində morfin iynəsini yalnız sağ qalmaq ümidi olan yaralılara vurarmışlar. Doktor Tarıq Nüsrətin yanına gətirilən ağır yaralılardan biri öz oğlu olur. Onu xilas etməyin mümkün olmadığını görən ata oğluna iynə vurmur. İki saat sonra şəhid olan övladının cansız bədənini qucaqlayıb pıçıldayır:

— Bağışla məni, oğlum, o sənin haqqın deyildi.

İbrət: Bəzən ən böyük ədalət insanın öz mənafeyinə qarşı çıxmasıdır. Haqq tanıyan ata öz övladına belə haqsız pay verməz.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Bir zamanlar kətan liflərindən ip düzəltməklə məşğul olan usta Əli adında biri varmış. İşini keyfiyyətlə görmədiyindən düzəltdiyi iplər çox vaxt çürük çıxarmış. Hətta ona «ipi çürük usta Əli» deyərmişlər. Usta Əlinin ipləri tez-tez qırılar və çoxlu qəzaya səbəb olarmış.

Günlərin birində dərin bir quyuya bir quzu düşür. Quzunu çıxarmaq üçün quyuya enməyə niyyətlənən bir tanış quzunun sahibindən ip istəyir, amma ona gətirilən ipi bəyənmir:

— Mən bu ipi tanıyıram. Bu, usta Əlinin işidir. Onun ipi ilə quyuya enmək olmaz, — deyə gileylənir.

— Haqsızlıq etməyin. Niyə, usta Əlinin ipi ilə quyuya enmək olar; amma eyni iplə oradan çıxmaq olar-olmaz, onu deyə bilmərəm, — deyə quzunun sahibi təbəssümlə cavab verir.

İbrət: Gördüyün işin keyfiyyəti sənə etibar qazandırar, keyfiyyətsiz iş isə adını hörmətdən salar. İtirilən etibarı qaytarmaq çətindir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Yaxşı düşünün, çünki düşüncələriniz sözə çevrilir.

Yaxşı danışın, çünki sözləriniz əməllərinizə yol açır.

Yaxşı davranın, çünki davranışlarınız vərdişə çevrilir.

Yaxşı vərdişlər qazanın, çünki onlar dəyərlərinizi formalaşdırır.

Dəyərlərinizi uca tutun, çünki onlar taleyinizə təsir edir.

İbrət: Düşüncə sözə, söz əmələ, əməl vərdişə, vərdiş isə taleyə çevrilir. Müsbət taleyin başlanğıcı müsbət düşüncədir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Həyatında problem varmı?

Yoxdursa, narahat olmağa dəyməz.

Problem varsa, onu həll edə bilərsənmi?

Həll edə bilirsənsə, narahat olmağa dəyməz.

Həll edə bilmirsənsə, yenə narahat olmağa dəyməz.

İbrət: Həll edə bildiyin problemə çarə axtar. Dəyişə bilmədiyin vəziyyətə görə isə özünü daim üzməyin faydası yoxdur.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Düşdüyünüz vəziyyəti təlaşa qapılmadan, sakitcə ölçüb-biçin. Belə etsəniz, düzgün qərar verə, vəziyyəti xeyrinizə dəyişə bilərsiniz.

İbrət: Ən doğru qərar təlaşda yox, sakit ağılla verilir. Soyuqqanlılıq çətin vəziyyəti belə xeyrinə çevirə bilər.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Padşah vəzirindən soruşur:

— Vəzir, təhsil vacibdir, yoxsa xasiyyət?

Vəzir düşünmədən cavab verir:

— Xasiyyət, padşahım.

Padşah məmləkətə car çəkdirir, ən yaxşı heyvan təlimçisini tapıb hüzuruna gətirməyi əmr edir. Belə birini tapıb gətirirlər. Padşah adamdan soruşur:

— Bir pişiyə pəncəsində məcməyi tutub məclisdəkilərə qulluq etməyi nə qədər vaxta öyrədə bilərsən?

— Altı aya, padşahım.

Altı ay keçir. Adam təlim verdiyi pişiklə saraya çağırılır. Padşah soruşur:

— Öyrətdinmi?

— Öyrətdim, padşahım.

Bütün saray əhli toplaşır. Pişik pəncəsində məcməyi ilə onlara xidmət göstərməyə başlayır. Pişik vəzirə yaxınlaşanda padşah soruşur:

— Vəzir, təhsil vacibdir, yoxsa xasiyyət?

Vəzir padşaha cavab verməzdən əvvəl cibində hazır tutduğu siçanı çıxarıb yerə buraxır. Siçanı görən pişik məcməyini ataraq onun ardınca qaçır.

Vəzir padşaha cavab verir:

— Xasiyyət, padşahım.

İbrət: Təhsil xasiyyəti dəyişmir; fürsət düşəndə əsl mahiyyət üzə çıxır. Bilikli olmaq yaxşıdır, amma xarakter daha vacibdir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Bu gün təmizliklə məşğul oldum...

Həm də bütün bədənimdə...

Bütün əzələlərimi, sinirlərimi, damarlarımı, hətta qanımı belə təmizlədim...

Ən dərində yığılıb qalmış bütün zir-zibilimi atdım...

Hər şeydən əvvəl məyusluqları çıxarıb atdım... Atanda heç onların nə olduğuna belə baxmadım.

Gərək bunu görəydiniz...

İçimdə nə qədər böyük yer tuturmuşlar...

Boşalan yerə ehtiyatla bağışlama duyğusu yerləşdirdim. Hər incikliyin yerində bağışlama toxumu əkdim...

Qısqanclığımı çıxardım...

Nə qədər qısqanc imişəm mən...

Çox asan oldu. Sevindim...

Sanki itirdiyim bir əşyamı tapmış kimi oldum...

Çox şükür ki, ürəyimdə kin və nifrət yox idi...

Necə təmizlədim, bilmirəm...

Növbə qorxularıma çatmışdı...

Əvvəlcə çıxarmağa belə qorxdum...

Onlarla yaşamağa nə çox alışmışam...

Bu qədər acıya və narahatlığa necə alışmaq olar, başa düşə bilmədim...

Hər gün içimdə yeni narahatlıqlardan qaynaqlanan yeni qorxular yığılırdı...

Xoşbəxtliyimi və ümidlərimi nə qədər təxirə salmışam...

Kaş xoşbəxtliyimə və ümidlərimə vaxtında qayğı göstərəydim. Hər gün ümidimi bir az da artırsaydım, əvəz gözləmədən versəydim, qarşılıq ummadan sevsəydim, ən başlıcası, içimdəki sevginin və gücün qədrini bilsəydim, belə təmizliyə ehtiyac qalmazdı...

Qorxularımı təmizləməkdə çətinlik çəkdim...

Zəncir kimi bir-birinə keçib az qala kilidlənmişdilər... Amma bir zamanlar içimdə kabus kimi yaşatdığıma görə peşman olmadan qovdum onları.

Bilirəm, qorxularıma əsəbiləşsəydim, onlara çığırıb-bağırsaydım, yenə dönüb-dolaşıb üstümə gələcəkdilər.

Bu gün təmizliklə məşğul oldum...

Sevinc əkdim, güvən, sevgi əkdim...

Almadan verməyi, sevilmədən sevməyi, paylaşmağı əkdim...

Çılğınlıq, təbiilik, bağışlama əkdim içimə...

Eşq əkdim hər hüceyrəmə...

Coşqu, həyəcan, sükut əkdim...

Bütün gözəl fikirlər səssizlikdə gəlir mənə...

Qəbullanma əkdim...

Baş əymə yox, olduğu kimi qəbullanma...

İbrət: Əsl təmizlik qəlbdə olur: məyusluğu, qorxunu, kini atıb yerinə sevgi, bağışlama və ümid əkmək. İç dünyasını təmizləyən rahatlıq tapar.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Bu ifadələrdən uzaq durun, xüsusən də ailədə həyat yoldaşınıza qarşı qətiyyən işlətməyin:

«Boş-boş danışma!»

Bu sözlər həyat yoldaşınızı alçaldır, ona fikirlərinə və hisslərinə dəyər vermədiyinizi, onu anlamadığınızı duyurur. Əvəzində sakitcə “Mən başqa cür düşünürəm, bu məsələdə səninlə tam razı deyiləm” deyə bilərsiniz. Beləliklə, həm öz fikrinizi bildirər, həm də qarşılıqlı hörməti qoruyarsınız.

«Şişirtmə!»

Bu kəlmə həyat yoldaşınızın hadisələrə baxışının yanlış olduğuna işarə kimi səslənə bilər; o, özünü tənqid edilmiş kimi hiss edər. Bunun əvəzinə «niyə narahat olduğunu, nə hiss etdiyini bir az da dəqiq izah edə bilərsənmi?» deyə soruşmaqla yaranmış anlaşılmazlığı aradan qaldırmağa doğru addım atmış olarsınız.

«Onun ərinə (arvadına) bax! O belə edir, elə edir, bəs sən?»

Bu cümlə çox təhlükəlidir, çünki onu deyəndə üçüncü şəxsləri ailə münasibətlərinizə qatmış olursunuz. Həyat yoldaşınızı başqası ilə müqayisə etmək ona inamsızlıq gətirər. O, fikrinizin həmin insanda olduğunu düşünər, mənliyi zədələnər, sevilmədiyini hiss edər. Bu cür müqayisə və bənzətmələr yerinə gözləntilərinizi aydın şəkildə izah edin.

«Sən başa düşməzsən!»

Bu cümlə təhqirdir — siz həyat yoldaşınızı alçaldırsınız. Əgər onun sizi bu mövzuda başa düşməyəcəyini düşünürsünüzsə və ya fikrinizi paylaşmaq istəmirsinizsə, «bu barədə danışmaq istəmirəm, incimə, gəl başqa şeydən danışaq» və ya «bu, yəqin, səni maraqlandırmır» demək daha münasibdir.

«Ora getmə, onunla danışma, bunu etmə, onu geyinmə, o cür danışma, bunu gətir, onu götür!»

Həyat yoldaşınız sizin əmr qulunuz deyil. Nəyi istəmədiyinizi və ya bəyənmədiyinizi onunla hörmətlə danışıb razılaşdırın. Əmr vermək əvəzinə “lütfən”, “zəhmət olmasa” deyərək xahiş edin. Bu, yersiz münaqişələrin qarşısını alar.

İbrət: Sözlər ən çox sevdiyimiz insanı yaralaya bilər. Ailədə əmr və təhqir yox, hörmət və xahiş dili işlətmək lazımdır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

«Gözəl xasiyyətdir vaz keçmək!»

Qədir-qiymət bilməyəndən,

səmimiyyəti tapdayandan,

mənfəət üçün dəyişəndən,

təkəbbür tuluğu, lovğa kəslərdən,

paxıllıq edəndən, qeybət qırandan,

yalanı özünə adət edəndən,

ədəb-ərkan nədir bilməyəndən,

dəyərlərini puç edənlərdən,

nadanlığa, cahilliyə göz yumanlardan,

vətəninə xor baxandan, millətini danandan,

doğma dilini unudanlardan,

ana sevgisi, ata izzəti, övlad məhəbbətindən məhrum olandan...

«Gözəl xasiyyətdir vaz keçmək!»

özünü vaz keçilməz sanandan...!

İbrət: Bəzi insanlardan uzaqlaşmaq zəiflik deyil, özünə hörmətdir. Qədrini bilməyənə bel bağlamamaq da bir məziyyətdir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Tovuz quşunun düşməni öz quyruğudur...

Bülbülü qəfəsə salan şirin dilidir.

Tülkünü tələyə salan bəzəkli kürküdür...

Özümüzdə bəyənib sevdiyimiz bəzi cəhətlər bəzən zəif yerimizə çevrilir, başımıza bəla gətirir.

İbrət: Bəzən öyündüyümüz xüsusiyyət elə bizim zəif nöqtəmizdir. Tovuzu quyruğu, bülbülü dili ələ verir — üstünlüyünə həddindən artıq arxalanma.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

— Yalan danışırsan?

— Hə.

— Necə bir yalandır o?

— O yalanı ancaq özümə deyirəm. Yəni hər gün özüm-özümə deyirəm ki, «sən hamıdan güclüsən, hamıdan savadlısan, hamıdan bacarıqlısan» və s.

— Bəlkə bu, doğrudur?

— Yox, belə bir iddia doğru ola bilməz. Çünki məndən güclüsü də var, məndən bacarıqlısı da.

— Bəs onda niyə özünə bu yalanı deyirsən?

— İstər inan, istər inanma, bu sözlər mənə böyük həvəs verir. Daha güclü, daha savadlı olmaq, öz üzərimdə daha çox çalışmaq istəyirəm.

İbrət: Bəzən özünə dediyin xoş söz — «bacararsan» — səni irəli aparan qüvvəyə çevrilir. İnsan özünə inandığı qədər güclüdür.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Yaşadığınız heç bir gündən şikayətçi olmayın:

yaxşı günlər xoşbəxt edər,

pis günlər təcrübə qazandırar,

ən pis günlər dərs verər,

ən yaxşı günlər xatirə bəxş edər.

İbrət: Hər gün insana bir şey verir: yaxşı gün sevinc, pis gün təcrübə, ən pis gün dərs, ən yaxşı gün isə unudulmaz xatirə. Yaşadığın heç bir günü hədər sayma.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Elə bir vaxt gəlir ki, köhnə dostların səmimiyyətini daha çox qiymətləndirirsən. Mənasız tanışlıqlar axtarmır, cahil adamlardan, səni daxilən yoran münasibətlərdən uzaq durursan. Onda anlayırsan ki, artıq yetkinləşmisən.

İbrət: Yetkinlik səni incidən münasibətlərdən uzaqlaşıb daxili dincliyini qorumağı bacarmaqdır. Kimdən və nədən uzaq duracağını bilmək də kamillik əlamətidir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Soyuq bir qış günü padşah libasını dəyişib gəzməyə çıxır. Baş vəzirini də özü ilə aparır. Bir qədər gedəndən sonra dərə kənarında işləyən ağsaqqal bir kişiyə rast gəlirlər. Kişi dəriləri suya salıb döyə-döyə aşılayır.

Padşah ağsaqqala salam verir:

— Əssəlamü-əleyküm, ey piri-fani.

— Əleykümü-əssəlam, ey sərdari-cahan, — deyə ağsaqqal da salamı alır. Padşah soruşur:

— Altılarda nə etdin?

— Altıya altı qatmayınca, otuz ikiyə yetmir, — deyə cavab verir.

Padşah bir də soruşur:

— Gecələri heç qalxmadınmı?

— Qalxdıq, padşahım... lakin ellərə yaradı...

Padşah gülüb son sualını verir:

— Bir qaz göndərsəm, yolarsanmı?

— Əlbəttə, yolaram, özü də ciyildətmədən, — deyə ağsaqqal cavab verir.

Padşahla baş vəzir adamın yanından ayrılıb yollarına davam edirlər. Padşah baş vəzirdən soruşur:

— Nə danışdığımızı anladınmı?

— Xeyr, padşahım, — deyə baş vəzir pərişan halda cavab verir.

Padşah əsəbiləşir:

— Bu axşama qədər nə danışdığımızı anlamasan, boynunu vurduraram.

Qorxuya düşən baş vəzir padşahı saraya çatdırandan sonra təlaşla dərə kənarına qayıdır və görür ki, adam hələ də orada işləyir.

— Siz padşahla nə danışdınız? — deyə baş vəzir ağsaqqala müraciət edir.

Adam baş vəziri başdan-ayağa gözəlcə süzür:

— Bağışla, havayı söyləmərəm. Yüz qızıl ver, söyləyim, — deyir.

Baş vəzir yüz qızılı verir.

— Sən padşahı «sərdari-cahan» deyə salamladın. Onun padşah olduğunu haradan bildin?

— Mən dəriçiyəm. Onun əynindəki kürkü padşahdan başqası geyə bilməzdi.

Vəzir başını qaşıyır:

— Bəs «altıya altı qatmayınca, otuz ikiyə yetmir» nə demək idi?

Adam bu suala cavab vermək üçün də yüz qızıl alır:

— Padşah soruşdu ki, yayın altı ayında işləmədinmi, indi qışın bu soyuğunda çalışırsan? Mən də dedim ki, altı ay yayda, altı ay da qışda işləməsək, otuz iki dişin ruzisini çatdıra bilmərik.

Baş vəzir davam edir:

— «Gecələri heç qalxmadınmı» nə demək idi?

Adam yüz qızıl daha alır:

— Padşah, övladların yoxdurmu, deyə soruşdu. Var, amma hamısı qızdır; ərə getdilər, başqasına yaradılar, dedim.

Baş vəzir başını aşağı salır:

— Bir də «qaz göndərsəm» dedi... o nə demək idi?

Adam gülür və baş vəzirə:

— Onu da sən tap, — deyir.

İbrət: Hikmətli söz onu anlayana açılır. Hər kəs eşitdiyini anlamır — bəzi cavabları insan özü tapmalıdır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

«Mən bu işi yaxşı bacarmıram» deməyin. «Bəlkə bilmədiyim bir şey var? Əminəm ki, biliyimi təzələsəm, üzərində işləsəm, bacararam» deyin.

«Mən bu işdən vaz keçdim» deməyin. «Bəlkə bu işi başqa yolla həll edə bilərəm? Cəhd edim görüm, bəlkə alındı» deyin.

«Bu iş çox çətindir» deməyin. «Çətindir, amma mümkünsüz deyil; bir qədər əlavə vaxt və zəhmət istəyir» deyin.

«Gördüyüm iş məni qane edir, bundan yaxşısını edə bilmərəm» deməyin. «Öz üzərimdə işləyib təkmilləşə və daha yaxşı nəticə əldə edə bilərəm» deyin.

«Mən səhv etdim, kaş etməyəydim» deməyin. «Dünyanın sonu deyil; səhvlər öyrənməyimə kömək edir» deyin.

«O çox ağıllıdır, mən onun kimi ola bilmərəm» deməyin. «Onun buna necə nail olduğunu öyrənib mən də eyni uğuru qazana bilərəm» deyin.

İbrət: Düşüncəni dəyişmək həyatını dəyişməyin ilk addımıdır. «Bacarmaram» demək yolu bağlayır, «öyrənərəm» demək isə yeni imkanlar açır. Uğursuzluq son deyil, inkişaf fürsətidir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Günlər bir-birini əvəz edir. Kimi gününü sevinclə, kimi kədərlə başa vurur. Amma bu gün görə bilmədiyiniz işlərə görə “çatdırmadım, bacarmadım” deyib ruhdan düşməyin. Ən başlıcası, ümidinizi itirməyin. Sabah günəş doğanda qarşınızda bütöv bir gün olacaq.

İbrət: Hər gün yeni bir səhifədir. Dünəni dəyişə bilməzsən, amma bu günü necə yazacağın sənin əlindədir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Həyatda bəzən işlərimiz çox rahat gedir, bəzən isə gözləmədiyimiz çətinliklərlə üzləşirik. Mühüm olan qarşılaşdığımız çətinlikləri fürsətə çevirə bilməkdir.

İbrət: Eyni çətinlik birini sındırar, o birini möhkəmləndirər. Qarşına çıxan maneədən dərs alıb onu irəliləmək üçün fürsətə çevirməyə çalış.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Özünə dəyər ver!

Zəifliyə yol vermə!

Gücünə güc qat!

Ümidini itirmə!

Vaqif ol!

Əzmli ol!

Xoşniyyətli ol!

Ləyaqətini qoru!

İmanlı ol!

İbrət: Özünə dəyər ver, ümidini itirmə, ləyaqətini qoru. Özünə inam insanın ən güclü dayağıdır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

İnsan oğlu bir gün vergülü (,) itirdi. Söylədikləri bir-birinə qarışdı. Başqa bir gün nöqtəni (.) itirdi. Düşüncələri uzanıb getdi, onları bir-birindən ayıra bilmədi. Bir başqa gün nida işarəsini (!) itirdi. Sevincini, qəzəbini, bütün duyğularını əldən verdi. Sonra sual işarəsini (?) itirdi. Sual verməyi unutdu, hər şeyi olduğu kimi, sorğu-sualsız qəbul etməli oldu. Daha bir gün iki nöqtəni (:) itirdi. Açıqlama, izah vermə qabiliyyəti yoxa çıxdı.

Ömrünün sonunda əlində təkcə dırnaq işarələri qalmışdı. Onların içində isə yalnız başqalarının fikirləri vardı.

İbrət: Öz dəyərlərini, kökünü bir-bir itirən insanın içi yad fikirlərlə dolur. Mənəvi köklərini qorumasan, sonda özün olmaqdan çıxarsan.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Üzügülər sirkə satanın qaşqabaqlı bal satandan daha çox müştərisi olar.

İbrət: Gülərüz adam qaşqabaqlıdan çox sevilər. Təbəssüm xərc tələb etməz, amma könülləri fəth edər.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Əliaçıq bir adamdan soruşurlar:

— Kasıblara payladığın nemətlərə görə onların sənə minnətdar olmasını gözləyirsənmi?

Adam cavab verir:

— Mən aşpazın əlindəki çömçə kimiyəm. Yemək çömçə ilə paylanır, amma onu verən çömçə deyil, aşpazdır.

İbrət: Yaxşılıq edən insan verdiyi nemətin əsl sahibi olduğunu düşünməməlidir. O yalnız bir vasitədir; əsl verən Allahdır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Həyatdakı ən güclü qalxan məsafədir.

İbrət: Bəzən insanı ən yaxşı qoruyan araya qoyduğu məsafədir. Hər kəsə həddindən artıq yaxın olmaq adamı incidə bilər.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Ata:

— Oğul, həyatda bu üç şeyə can atmalıyıq: ən yaxşı yeməyi yeməli, ən yaxşı yataqda yatmalı, ən yaxşı evdə yaşamalıyıq.

Oğul:

— Ata, amma biz axı kasıbıq, bunu necə edə bilərik?

Ata:

— Acanda yeyərsənsə, bu, sənin ən yaxşı yeməyin olar. Çox zəhmət çəkib yorğun yatarsansa, bu, sənin ən yaxşı yuxun olar. İnsanlara qəlbində yer verərsənsə, bu, sənin ən yaxşı evin olar.

İbrət: Ən yaxşı yemək acanda yediyin, ən rahat yuxu zəhmətdən sonra yatdığındır. Ən gözəl ev isə könüllərdə tutduğun yerdir. Xoşbəxtlik təkcə imkandan deyil, həyata baxışdan da asılıdır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.