Адеп жана мүнөз

Күндөр бири-бирин алмаштырат. Бирөө күнүн бактылуу, бирөө кайгылуу аяктайт. Бирок кандай болгон күндө да, бүгүн бүтүрө албай калган ишиңер үчүн «жетишпедим, колуман келбеди» деп рухтан түшпөгүлө. Эң башкысы — үмүтүңөрдү үзбөгүлө. Эртеси күн чыгып келери менен бүтүндөй күн силердики.

Сабак: Ар бир күн — жаңы барак. Кечээни өзгөртө албайсың, бирок бүгүнкүнү кантип жазарың өз колуңда.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

«Аалым болуу оңой, адам болуу кыйын» — деген сөздү көп угабыз. Анда адам болуу деген эмне?

Адам болуу — изги, даанышман, маданияттуу, адилет, ар-намыстуу жана татыктуу жашоо.

Адептүү, сылык, зирек жана жөнөкөй болуу; өзүңдү мактабай, башкаларды урматтоо.

Ар бир ишти акылга салып, ченемди билүү; ишиңде ырааттуу болуп, кыйынчылыкка моюн сунбоо.

Сөзүңө туруу; акчага жана кызматка табынбоо; уурдабоо жана бирөөнүн акысын жебөө.

Калп айтпоо, жалаа жаппоо, жеке кызыкчылык үчүн башка бирөөнү сатпоо жана акыйкатты коргоо.

Эки жүздүүлүктөн, кектен жана адамдарды бири-бирине тукуруудан алыс болуп, сүйө билүү.

Сабак: Адамдын баркы билиминен эле эмес, адамгерчилигинен да билинет. Өзгөнү сыйлай билген жүрөктө сүйүү да, адилеттик да болот.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Чанаккале салгылашында аман калууга мүмкүнчүлүгү бар жарадарларга гана морфин сайышчу экен. Дарыгер Тарык Нусретке алып келген оор жарадарлардын бири өз уулу болуп чыгат. Баласынын өмүрүн сактап калуу мүмкүн эмес экенин көргөн ата ага ийне сайбайт. Эки сааттан кийин шейит кеткен уулунун жансыз денесин кучактаган ата: «Мени кечир, уулум, ал сенин акыңа жатчу эмес», — деп шыбырайт.

Сабак: Кээде эң чоң адилет — адамдын өз кызыкчылыгына каршы турушу. Акыкты билген ата өз баласына да адилетсиз үлүш бербейт.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Илгери зыгыр буласынан аркан жасаган Али аттуу уста болуптур. Ишин сапатсыз жасагандыктан, анын аркандары көбүнчө чирик чыкчу экен. Атүгүл аны «арканы чирик уста Али» деп атап коюшуптур. Уста Алинин аркандары тез-тез үзүлүп, көп кырсыкка себеп болчу экен.

Күндөрдүн биринде терең кудукка козу түшүп кетет. Козуну алып чыгыш үчүн кудукка түшмөк болгон бир таанышы козунун ээсинен аркан сурайт, бирок алып келген арканын жактырбай:

— Мен бул арканды тааныйм. Бул — уста Алинин жасаганы. Анын арканы менен кудукка түшүүгө болбойт, — деп нааразы болот.

— Адилетсиз айтпаңыз. Уста Алинин арканы менен кудукка түшсө болот; бирок ошол эле аркан менен кайра чыгууга болобу-жокпу, аны айта албайм, — деп козунун ээси жылмайып жооп берет.

Сабак: Кылган ишиңдин сапаты сага ишеним алып келет, сапатсыз иш болсо атыңды кадырдан түшүрөт. Бир жолу кеткен ишенимди кайра табуу кыйын.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Ар бир муңду адамдарга айта бербейт.

Күн келет, ошол муңуң менен сени урат.

Сабак: Сыр айтар адамыңды тандай бил. Ар кимге ачылган муң кийин өзүңө каршы колдонулушу мүмкүн.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

(Индия фольклорунан)

Бир жаш жигит кары кечилди шаштырмак болот. Ал куш кармап, алаканына кысып, колун артына жашырат да, кечилден сурайт:

— Оо, даанышман карыя, айтчы, менин колумдагы куш тирүүбү же өлүүбү?

Ичинен болсо: эгер карыя «тирүү» десе, кушту муунтуп өлтүрөм; ал эми «өлүү» десе, алаканымды ачып учуруп жиберем да, аны уят кылам, — деп ойлойт.

Даанышман карыя бир аз ойлонуп туруп мындай дейт:

— Кымбаттуу уулум, сурооңдун жообу өз колуңда.

Жигит аң-таң болуп, башын ылдый салат.

Карыя сөзүн улантат:

— Согуш менен тынчтык, жаза менен кечирим, жакшылык менен жамандык — мунун баары өз колуңда. Адамдын өмүр жолун анын акылы эмес, ниети аныктайт. Ар бир адам жакшылык да, жамандык да кылууга кудуреттүү экенин унутпа. Бирок ар дайым тандоо бар, ал тандоо да өзүбүздүн колубузда.

Сабак: Жакшылыкка да, жамандыкка да адам өзү кадам таштайт. Тагдырыбызды акылыбыз эмес, ниетибиз аныктайт.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бир балчы чогулткан балын сатыш үчүн идиштерге куюп, дүкөнчүгө алып келет. Соодалашып, баасын макулдашкандан кийин балды таразага тарта башташат.

Дүкөнчүнүн бир килограммдык гана тараза ташы бар экен. Ал бал толгон мом уяларды колу менен бөлүп, таразанын табагына салып тартат. Ар бир бөлүктү салган сайын балга булганган манжаларын жалап коёт.

Бир жолу, эки жолу, үч жолу... Балчы караса, балынын бир бөлүгү таразага жетпей эле дүкөнчүнүн манжаларында калып, оозуна кетип жатыптыр. Кабагын бүркөп, нааразылыгын билдирет. Дүкөнчү болсо ага эч көңүл бурбай, манжаларын жалай-жалай балды тарта берет.

Акыры балчынын чыдамы түгөнөт:

— Ай, байке, минтип кылганыңыз болбойт да, балдын жарымын жалап бүттүңүз!

Бал болгон манжаларын жалаганын токтотпогон дүкөнчү жылмайып, кыңырайып жооп берет:

— Ай, тууган, менин жаман оюм жок. Бал кармаган бармагын жалайт.

Сабак: Адам ишке четинен гана аралашса да, аралашкан ишинен аздыр-көптүр пайда көрөт.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Наадан менен отуруп бал жегенче, аалым менен отуруп каткан нан же.

Сабак: Жанында отурган адам сени көтөрүшү да, түшүрүшү да мүмкүн. Наадан менен бал жегенден көрө, аалым менен каткан нанга канаат кылган жакшы.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

«Баш тартуу — сонун сапат!»

Кадыр-баркыңды билбегенден,

чын пейилди тебелегенден,

пайда үчүн өзгөргөндөн,

текеберликке толгон мактанчаактан,

көрө албастык кылып, ушак айткандан,

калпты адат кылгандан,

адеп-ахлак эмне экенин билбегенден,

баалуулуктарын жок кылгандардан,

наадандык менен билимсиздикке көз жумгандардан,

мекенин кемсинтип, улутун тангандан,

эне тилин унуткандардан,

эненин мээриминен, атанын кадырынан, баланын сүйүүсүнөн ажыраган адамдан...

«Баш тартуу — сонун сапат!»

өзүнөн баш тартууга болбойт деп ойлогондон...!

Сабак: Айрым адамдардан алыстоо — алсыздык эмес, өзүңдү сыйлоо. Кадыр-баркыңды билбегенге таянбоо да жакшы сапат.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Адам баласы бир күнү үтүрдү (,) жоготту. Айткандары бири-бирине аралашып кетти. Башка бир күнү чекитти (.) жоготту. Ойлору улана берип, аларды бири-биринен ажырата албай калды. Дагы бир күнү илеп белгисин (!) жоготту. Кубанычынан, ачуусунан, бардык сезимдеринен айрылды. Анан суроо белгисин (?) жоготту. Суроо бергенди унутуп, баарын кандай болсо, ошондой эле суроосуз кабыл алууга аргасыз болду. Дагы бир күнү кош чекитти (:) жоготту. Түшүндүрүп, чечмелеп берүү жөндөмү жок болду.

Өмүрүнүн аягына жеткенде колунда тырмакчалар гана калган эле — алардын ичинде болсо башкалардын ойлору гана бар болчу.

Сабак: Өз баалуулуктарын жана тамырын биринен сала жоготкон адамдын ичи жат ойлорго толот. Руханий тамырыңды сактабасаң, акыры өзүң болбой каласың.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Падыша вазиринен сурайт:

— Вазир, билим маанилүүбү же мүнөзбү?

Вазир ойлонбой жооп берет:

— Мүнөз, падышам.

Падыша өлкөгө жар салдырып, эң мыкты жаныбар үйрөтүүчүнү таап, алдына алып келүүнү буйруйт. Андай адамды таап келишет. Падыша андан сурайт:

— Мышыкты таманына табак карматып, жыйында кызмат кылууга канча убакта үйрөтө аласың?

— Алты айда, падышам.

Алты ай өтөт. Ал киши үйрөткөн мышыгы менен сарайга чакырылат. Падыша сурайт:

— Үйрөттүңбү?

— Үйрөттүм, падышам.

Сарайдагылардын баары чогулат. Мышык таманына табак кармап, аларга кызмат кыла баштайт. Мышык вазирге жакындаганда падыша сурайт:

— Вазир, билим маанилүүбү же мүнөзбү?

Вазир падышага жооп берерден мурда чөнтөгүндө даяр кармап турган чычканды алып чыгып, жерге коё берет. Чычканды көргөн мышык табакты таштап, артынан кууп жөнөйт.

Вазир падышага жооп берет:

— Мүнөз, падышам.

Сабак: Билим мүнөздү өзгөртпөйт; мүмкүнчүлүк түшкөндө чыныгы табият ачылат. Билимдүү болуу жакшы, бирок мүнөз андан да маанилүү.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Жумушсуз адамдан «Дагы эле жумушсузсуңбу?», иштегенден «Айлыгың канча?», баласы жоктон «Дагы эле балалуу боло элексиңерби?», бойдок же турмуш курбаган адамдан «Качан баш кошосуң?» деп суроодон алыс бололу.

Ошондой эле кимдир бирөөнү «Сен муну билчү эмес белең?» деген суроо менен уят кылбайлы. Бизге жөнөкөй көрүнгөн суроо башка адамдын эң сезимтал жарасын козгошу мүмкүн.

Сабак: Айрым суроолор жүрөктү оорутат. Мындай суроону бербей коюу бирөөнү капа болгондон сакташы мүмкүн.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Жашаган бир да күнүңүзгө нааразы болбоңуз:

жакшы күндөр бакыт тартуулайт,

жаман күндөр тажрыйба берет,

эң жаман күндөр сабак берет,

эң жакшы күндөр эскерүү тартуулайт.

Сабак: Ар бир күн адамга бир нерсе берет: жакшы күн кубаныч, жаман күн тажрыйба, эң жаман күн сабак, эң жакшы күн болсо унутулгус эскерүү. Жашаган бир да күнүңдү текке кетти деп эсептебе.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бир мезгил келет: эски достордун чынчылдыгын көбүрөөк баалап, куру тааныштыкка умтулбай, наадан адамдардан жана сени ичинен чарчаткан мамилелерден алыс болосуң. Дал ошондо өзүң жетилип калганыңды түшүнөсүң.

Сабак: Кемелдик — сага зыян келтирген мамилелерден алыстап, ички тынчтыгыңды сактай билүү. Кимден жана эмнеден алыс болорун билүү да кемелдиктин белгиси.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Жүзү жайнап уксус саткан адамдын кардары кабагын бүркөп бал саткан кишиникинен көп болот.

Сабак: Жылмайган адам кабак бүркөгөндөн көбүрөөк сүйүлөт. Жылмаюу чыгым талап кылбайт, бирок жүрөктөрдү багындырат.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Кыштын кычыраган суук күндөрүнүн биринде падыша кийимин алмаштырып, башкы вазирин ээрчитип, сейилдөөгө чыгат. Бир топ жүргөндөн кийин сайдын боюнда иштеп жаткан карыяга жолугушат. Ал колундагы терилерди сууга салып, ургулап ийге келтирип жаткан экен.

Падыша карыяга салам берет:

— Ассалоому алейкум, эй пири фани.

— Алейкум ассалам, эй сардар-и жахан, — деп карыя да саламын алат. Падыша сурайт:

— Алтыда эмне кылдың?

— Алтыга алтыны кошпосоң, отуз экиге жетпейт, — деп жооп берет.

Падыша дагы сурайт:

— Түнкүсүн такыр турган жоксуңбу?

— Турдук, падышам... бирок эл-журтка пайдасы тийди...

Падыша күлүп, акыркы суроосун берет:

— Бир каз жиберсем, жүнүн жуласыңбы?

— Албетте, жулам, үнүн да чыгарбай, — деп жооп берет карыя.

Падыша менен башкы вазир карыянын жанынан кетип, жолун улантышат. Падыша башкы вазирден сурайт:

— Эмне жөнүндө сүйлөшкөнүбүздү түшүндүңбү?

— Жок, падышам, — деп башкы вазир кабатырлана жооп берет.

Падыша ачууланат:

— Бүгүн кечке чейин эмне сүйлөшкөнүбүздү түшүнбөсөң, башыңды алдырам.

Коркуп кеткен башкы вазир падышаны сарайга жеткирген соң, шашыла сайдын боюна кайтып келет. Карыя дагы эле ошол жерде иштеп жаткан экен.

— Падыша менен эмне жөнүндө сүйлөштүңүз? — деп башкы вазир карыяга кайрылат.

Карыя башкы вазирди башынан аяк кунт коюп карап чыгат:

— Кечир, бекер айтпайм. Жүз алтын берсең, айтып берем, — дейт.

Башкы вазир жүз алтын берет.

— Сен падышага «сардар-и жахан» деп салам бердиң. Анын падыша экенин кайдан билдиң?

— Мен тери иштетем. Анын үстүндөгү тонду падышадан башка эч ким кие алмак эмес.

Вазир башын кашыйт:

— «Алтыга алтыны кошпосоң, отуз экиге жетпейт» дегениң эмнени билдирет?

Карыя бул суроого жооп бериш үчүн дагы жүз алтын алат:

— Падыша: «Алты айлык жылуу мезгилде иштеген жок белең, кыштын ушул суугунда эмнеге иштеп жатасың?» — деп сурады. Мен: «Жайында алты ай, кышында да алты ай иштебесек, отуз эки тиштин оокатын таба албайбыз.», — дедим.

Башкы вазир сөзүн улантат:

— «Түнкүсүн такыр турган жоксуңбу?» дегени эмнени билдирет?

Карыя дагы жүз алтын алат:

— Падыша: «Балдарың жокпу?» — деп сурады. «Бар, бирок баары кыз; турмушка чыгып, башкалардын үйүнө пайдасы тийди», — деп жооп бердим.

Башкы вазир башын жерге салат:

— Анан «каз жиберсем» деди... ал эмнени билдирет?

Карыя күлүп, башкы вазирге:

— Аны өзүң тап, — дейт.

Сабак: Акылдуу сөз аны түшүнгөнгө ачылат. Ар ким укканын түшүнө бербейт — айрым жоопторду адам өзү табышы керек.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Кайгысын жөн айтып берген — муңдуу адам; көркөм сөзгө салган — адабиятчы; абалынан сездирген — ашык; жылмаюусуна жашырган — даанышман.

Сабак: Ар ким кайгысын ар башкача көтөрөт. Бирөө сүйлөйт, бирөө жазат, бирөө унчукпай жылмаяйт. Эң терең кайгы көбүнчө эң терең унчукпоодо жашынат.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

— Калп айтасыңбы?

— Ооба.

— Ал кандай калп?

— Ал калпты өзүмө гана айтам. Башкача айтканда, күн сайын өзүмө: «Сен баарынан күчтүүсүң, баарынан билимдүүсүң, баарынан жөндөмдүүсүң», — деп айтам жана башка ушул сыяктуу сөздөрдү кайталайм.

— Балким, бул чынбы?

— Жок, мындай доомат чын болушу мүмкүн эмес. Анткени менден күчтүүсү да, жөндөмдүүсү да бар.

— Анда эмнеге өзүңө мындай калп айтасың?

— Ишенсең да, ишенбесең да, бул калп мага абдан чоң дем берет. Күчтүүрөөк, билимдүүрөөк болууга, өзүмдүн үстүмдөн дагы талыкпай иштөөгө шыктандырат.

Сабак: Кээде өзүңө айткан жакшы сөз — «колуңдан келет» — сени алдыга сүйрөгөн күчкө айланат. Адам өзүнө ишенгенге жараша күчтүү.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бул сөздөрдөн алыс болуңуз, айрыкча үй-бүлөдө жубайыңызга карата аларды эч качан колдонбоңуз:

«Болбогонду сүйлөбө!»

Бул сөз жубайыңызга анын ой-сезимдерин баркка албай, өзүн басынтып, аны түшүнбөгөнүңүздү сездирип жаткандай угулат. Анын ордуна жумшак гана: «Мен сендей ойлобойм, бул маселеде сага толук кошула албайм», — десеңиз, өз оюңузду билдирип, ортоңуздардагы сый-урматты сактайсыз.

«Апыртпа!»

Бул сөз жубайыңыздын окуяга көз карашы туура эмес дегендей угулушу мүмкүн; ал өзүн сынга алынгандай сезет. Анын ордуна: «Эмне үчүн тынчсызданып жатканыңды, эмнени сезип жатканыңды бир аз такыраак түшүндүрүп бере аласыңбы?» — деп сурасаңыз, жаралган түшүнбөстүктү жоюуга кадам таштаган болосуз.

«Тигинин күйөөсүн (аялын) карачы! Ал тигинтип-мынтип жүрөт, а сенчи?»

Бул өтө кооптуу сүйлөм, анткени аны айтуу менен үй-бүлөлүк мамилеңиздерге үчүнчү адамдарды аралаштырасыз. Жубайыңызды башка бирөө менен салыштыруу анын ишенимин солгундатат. Ал сиздин оюңуз ошол адамда деп түшүнүп, намысы жабыркайт, өзүн сүйүлбөгөндөй сезет. Мындай салыштырып, окшоштуруунун ордуна эмнени күтөрүңүздү ачык түшүндүрүңүз.

«Сен түшүнбөйсүң!»

Бул — кемсинтүү: сиз жубайыңызды басынтып жатасыз. Эгер ал бул маселеде сизди түшүнбөйт деп ойлосоңуз же оюңузду бөлүшкүңүз келбесе: «Бул тууралуу сүйлөшкүм келбейт, таарынба, башка нерсе жөнүндө сүйлөшөлү» же «Бул сага кызык болбосо керек» дегениңиз ылайыктуураак.

«Ал жакка барба, аны менен сүйлөшпө, муну кылба, муну кийбе, антип сүйлөбө, муну алып кел, тигини ал!»

Жубайыңыз сизге баш ийген буйрук аткаруучу кул эмес. Каалабаган же жактырбаган нерсеңизди аны менен сый мамиледе кеңешип билдирсеңиз, чыр-чатактан алыс болосуз. Буйрук иретиндеги сүйлөмдөрдүн ордуна өтүнүчтү билдирген («суранам», «мүмкүн болсо» ж.б.) сөздөрдү колдонуңуз.

Сабак: Сөз эң көп сүйгөн адамыбызды жаралап алышы мүмкүн. Үй-бүлөдө буйрук менен кемсинтүү эмес, сый-урмат жана өтүнүч тили керек.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Колу ачык бир адамдан сурашат:

— Жарды-жалчыга бөлүшкөн ырыскың үчүн ыраазычылык күтөсүңбү?

Ал мындай деп жооп берет:

— Мен өзүмдү ашпозчунун колундагы чөмүчкө окшотом. Тамак чөмүч менен бөлүштүрүлгөнү менен, аны берген чөмүч эмес, ашпозчу.

Сабак: Жакшылык кылган адам берген ырыскынын чыныгы ээси өзү деп ойлобошу керек. Ал болгону бир васита; чыныгы берүүчү — Аллах.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Жашоодо кээде ишибиз ойдогудай жеңил жүрөт, кээде күтпөгөн кыйынчылыктарга туш болобуз. Эң маанилүүсү — жолуккан кыйынчылыкты мүмкүнчүлүккө айландыра билүү.

Сабак: Бир эле кыйынчылык бирөөнү сындырып, экинчисин чыңдайт. Тоскоолдуктан сабак алып, аны алдыга жылуу үчүн мүмкүнчүлүккө айлантууга аракеттен.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Кудайым! Мага же тарткан кайгыма жараша күч бер, же күчүм жеткидей кайгы бер.

Мухаммед Фузули

Сабак: Адам кайгысына чыдай турган күч, же күчү жеткендей гана кайгы тилейт. Алың жетпеген жүктүн алдына кирбе.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Жашооңдо көйгөй барбы?

Жок болсо, тынчсыздануунун кереги жок.

Көйгөй бар болсо, аны чече аласыңбы?

Чече алсаң, тынчсыздануунун кереги жок.

Чече албасаң да, тынчсыздануунун кереги жок.

Сабак: Маселени чече алсаң, аракет кыл. Колуңдан келбеген нерсе үчүн өзүңдү тынымсыз кыйноонун пайдасы жок.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бир күнү Беркли университетинин бүтүрүүчүсү Нью-Йоркто жашаган раввинге келип, Талмудду үйрөнүүгө жардам сурайт.

— Арамей тилин билесиңби? Жокпу? Иврит тилинчи? Жок дегенде бала кезиңде сага Тоорат окуп беришкенби?

Жигит бул суроолордун баарына терс жооп берет.

— Бирок мен Сократтын логикасы боюнча диссертация жактагам! Талмудду үйрөнүп, билимимдеги айрым боштуктарды толтургум келет.

— Талмуд — адамзат ой жүгүртүүсүнүн эң улуу эмгектеринин бири. Бирок сен аны үйрөнүүгө азырынча даяр эмессиң. Ошентсе да мынчалык өжөрлөнүп жатсаң, сага бир логикалык суроо берейин. Туура жооп берсең, сени окутам. Эки киши бир мор менен ылдый түшөт. Биринин бети таза, экинчисинин бети көөгө булганган. Кайсынысы барып бетин жууйт?

— Бул логикалык сурообу? — деп Берклинин бүтүрүүчүсү өзүнө ишене сурайт. — Албетте, бети кир киши барып жуунат!

— Туура эмес. Бети таза киши досунун кир бетин көрүп, өзүнүн да бети булганды деп ойлойт да жуунганы барат. Ал эми бети көөгө булганган киши маңдайындагы адамдын таза жүзүн көрүп, өзүм да таза калдым деп ойлойт.

— Кандай назик логика! Мага дагы бир мүмкүнчүлүк бересизби?

— Макул. Эки киши бир мор менен ылдый түшөт. Биринин бети кир, экинчисиники таза. Кайсынысы бетин жууганы барат?

— Муну азыр эле талкуулабадыкпы. Бети таза киши барат!

— Дагы жаңылдың. Экөө тең барып бетин жууйт. Бети таза киши досунун кир бетин көрүп, өзү да булганды деп ойлойт. Экинчиси болсо досу аны карагандан кийин жуунганы кеткенин көрүп, өзүнүн да бети кир экенин түшүнөт.

— Чын эле, муну ойлобоптурмун. Мага дагы бир суроо бере аласызбы?

— Макул. Акыркы жолу сурайм: эки киши бир мор менен ылдый түшөт. Биринин бети таза, экинчисиники кир. Кайсынысы бетин жууганы барат?

— Эми түшүнүктүү: экөө тең барат!

— Жок. Экөө тең барбайт. Бети кир киши маңдайындагы адамдын таза жүзүн көрүп, өзүм да тазамын деп ойлойт. Бети таза киши болсо досунун жуунганы барбаганын көрүп, мунун кереги жок экен деп эсептейт.

Үмүтү үзүлгөн жигит раввинден дагы бир суроо берүүсүн өтүнөт. Раввин сөз баштайт:

— Эки киши бир мор менен ылдый түшөт. Биринин бети кир, экинчисиники таза...

— Экөө тең бетин жууганы барбайт! — деп жигит шашып жооп берет.

— Дагы жаңылдың, — дейт раввин жай гана. — Сократтын логикасы боюнча адис катары өзүң ойлончу: бир мор менен чогуу түшкөн эки кишинин кантип бирөөсүнүн гана бети көөгө булгансын? Суроонун өзү маанисиз экенин көрбөй турасыңбы? Өмүрүңдү маанисиз суроолорго жооп издөөгө коротсоң, жоопторуң да, өмүрүң да маани таппайт.

Сабак: Маанисиз суроонун жообу адамды чындыкка алып барбайт. Туура суроо — туура жооптун жарымы.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Эки киши оор сандыкты эшиктен өткөрүүгө аракет кылып жатышты. Көпкө алышкандан кийин терге чөмүлүп, токтоп дем алышты.

Бирөөсү айтты:

— Кандай оор сандык! Эч эле ичкери киргизе албай койдук.

Экинчиси таң кала сурады:

— Биз сандыкты сыртка чыгарышыбыз керек эмес беле?

Сабак: Ишке киришерден мурун эмне кыларыңды тактап ал. Болбосо, сааттап иштеп, бүт күчүңдү туура эмес жакка жумшап коюшуң мүмкүн.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Жакырдын жанында байлыгыңыз, оорулуунун жанында ден соолугуңуз, кайгылуунун жанында бактыңыз, камактагынын жанында эркиндигиңиз, алсыздын жанында күчүңүз, баласы жоктун жанында балаңыз, жетимдин жанында ата-энеңиз тууралуу сөз кылбаңыз.

Сабак: Бирөөнүн кем-карчын бетине салып, көңүлүн оорутпа. Анын муңун эскерткениң эмес, түшүнгөнүң керек.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бир падыша жолдо жолуккан сүйкүмдүү балага бир алтын тыйын берет, бирок бала аны албайт. Падыша эмне үчүн албаганын сураганда, бала мындай дейт:

— Үйгө барганда апам менен атам: «Бул акчаны кайдан уурдадың?» — деп сурашат.

— Сен болсо муну падыша берди деп айтасың, — дейт падыша.

— Анда такыр ишенишпейт. «Падыша бергенде, мынчалык аз бермек эмес», — дешет, — деп жооп берет бала.

Бул жооп падышага абдан жагып, ал балага бир мүшөк алтын берет.

Сабак: Улуу иштер үй-бүлөдөн, туура тарбиядан башталат. Чынчыл өскөн бала эртең чынчыл адам болот.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Күндөрдүн биринде бир адам өз доорунун таанымал аалымдарынын бирине келип сурайт:

— Мени туткундап алган азаптуу ойлордон кантип кутулам?

Аалым жооп берүүнүн ордуна ордунан туруп, жанындагы мамыны кучактай калат да, болгон күчү менен:

— Мени бул мамыдан ажыраткыла, андан куткаргыла!… — деп кыйкыра баштайт.

Ага таң кала караган киши сурайт:

— Эмнеге минтип жатасыз? Сизди даанышман адам деп, жардам сурап келгем. Бирок көрүп турам, даанышманга окшобойт экенсиз. Мамыны сиз өзүңүз кармап турасыз, ал сизди кармаган жок. Коё бериңиз, ошондо кутуласыз!

Аалым мамыны коё берип, ага мындай дейт:

— Өз сурооңо өзүң жооп бердиң. Ойлор сени эмес, сен аларды кармап турасың! Аларды коё бер, ошондо өзүң да кутуласың.

Сабак: Сени эзген ойлорду өзүң кармап турасың; аларды коё берүү да өз колуңда. Көз карашыңды өзгөртсөң, жүгүң жеңилдейт.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Жакшы сөз айтпай турган болсоң, оозуңду такыр ачпа.

Сабак: Сөздүн күчү — аны орду менен жана жакшылык үчүн колдонууда. Айтаарлык сөзүң жок болсо, унчукпаган сөз катуураак сүйлөйт.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Жакшы ой ойлогула, анткени ой сөзгө айланат.

Жакшы сөз сүйлөгүлө, анткени сөз ишке жол ачат.

Жакшы иш кылгыла, анткени иш адатка айланат.

Жакшы адаттарды калыптандыргыла, анткени адаттарыңар баалуулуктарыңарды калыптандырат.

Баалуулуктарыңарды бийик кармагыла, анткени алар тагдырыңарга таасир этет.

Сабак: Ой сөзгө, сөз ишке, иш адатка, адат болсо тагдырга айланат. Жакшы тагдырдын башаты — жакшы ой.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Туш болгон абалды дүрбөлөңгө түшпөй, сабыр менен баалаңыз. Ошондо туура чечим кабыл алып, жагдайды өз пайдаңызга бура аласыз.

Сабак: Эң туура чечим дүрбөлөңдө эмес, сабырдуу акыл менен кабыл алынат. Сабырдуулук кыйын абалды да өз пайдаңа бура алат.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Тоостун душманы — өз куйругу…

Булбулду капаска түшүргөн — анын таттуу тили.

Түлкүнү тузакка түшүргөн — анын кооз териси…

Өзүбүздө жактырып сүйгөн айрым сапаттаркээде алсыз жерибизге айланып, башыбызга кырсык алып келет…

Сабак: Кээде мактанган сапатыбыз дал өзүбүздүн алсыз жерибиз. Тоосту куйругу, булбулду тили эле берет — артыкчылыгыңа ашкере ишенип кетпе.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бүгүн тазалыкка кириштим...

Бүт денеме да тазалык жүргүздүм...

Булчуңдарымды, нервдеримди, кан тамырларымды, атүгүл канымды да тазаладым...

Эң тереңде чогулуп калган бүт таштандымды ыргытып салдым...

Эң оболу көңүл калууларды чыгарып таштадым... Таштаганда алардын эмне экенине да караган жокмун.

Муну көрүшүңөр керек эле...

Ичимде ушунчалык чоң орун ээлеп алышкан экен...

Бошогон орунга кечирим сезимин этияттык менен жайгаштырдым. Ар бир таарынычтын ордуна кечиримдин үрөнүн септим...

Көрө албастыгымды чыгарып салдым...

Көрсө, кандай гана көрө албас адам болуптурмун...

Бул абдан оңой болду. Кубандым...

Жоготкон буюмумду кайра тапкандай болдум...

Кудайга шүгүр, жүрөгүмдө кек да, жек көрүү да жок экен...

Аны кантип тазалаганымды билбейм...

Эми кезек коркууларыма жетти...

Адегенде аларды алып чыгуудан да корктум...

Алар менен жашоого ушунчалык көнүп калыпмын...

Мынча азап менен тынчсызданууга кантип көнүүгө болорун түшүнө албадым...

Күн сайын ичимде жаңы тынчсыздануулардан жаралган жаңы коркуулар топтоло берчү...

Бакытым менен үмүттөрүмдү канчалык көп кийинкиге калтырыпмын...

Бактыма жана үмүттөрүмө өз убагында кам көрсөм кана. Үмүтүмдү күн сайын дагы бир аз арттырсам, ордуна эч нерсе күтпөй берсем, жооп күтпөй сүйсөм, эң негизгиси, ичимдеги сүйүү менен күчтүн баасын билсем, мындай тазалыктын кереги болмок эмес...

Коркууларымды тазалоо кыйын болду...

Алар чынжырдай бири-бирине чырмалып, дээрлик кулпуланып калыптыр... Бирок бир кезде ичимде коркунучтуу түш сыяктуу жашатып жүргөнүмө өкүнүп отурбай, аларды кууп чыктым.

Билем, эгер коркууларыма ачууланып, аларга кыйкырып-бакырсам, кайра айланып келип үстүмө түшмөк.

Бүгүн тазалыкка кириштим...

Кубанычтын, ишенимдин, сүйүүнүн үрөнүн септим...

Эч нерсе албай туруп берүүнү, сүйүлбөй туруп сүйүүнү, бөлүшүүнү септим...

Ичиме шашкындыкты, табигыйлыкты жана кечиримди септим...

Ар бир клеткама махабат септим...

Шыктанууну, толкунданууну, жымжырттыкты септим...

Бардык жакшы ойлор мага жымжырттыкта келет...

Кабыл алууну септим...

Баш ийүүнү эмес, болгонун болгондой кабыл алууну...

Сабак: Чыныгы тазалык жүрөктө болот: көңүл калууну, коркууну жана кекти таштап, ордуна сүйүү, кечирим жана үмүт себүү. Ички дүйнөсүн тазалаган адам рахат табат.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Көптү көргөн бир адам ошол эле көйгөйлөрүнө кайра-кайра даттанган бир топ кишиге мындай сабак берет. Ал күлкүлүү тамаша айтып берет; баары чын жүрөктөн каткырып күлөт. Ошол эле тамашаны экинчи жолу айтат; адамдардын бир бөлүгү гана күлөт. Үчүнчү жолу айтканда болсо, эч кимдин эрди да кыймылдабайт.

Чечим издегендин ордуна улам эле ошол көйгөйлөргө даттана берүү да ушуга окшош. Тынымсыз даттанган адамды эч ким укпайт.

Сабак: Бир эле даттанууну кайра-кайра угуу, бир эле тамашаны кайра угууга окшоп, адамды тажатат. Даттанууга кеткен күчтү айла табууга жумша.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

«Бул ишти жакшы кыла албайм» дебеңиз. «Балким, мен билбеген бир нерсе бардыр? Билимимди жаңылап, үстүндө иштесем, сөзсүз колуман келет», — деңиз.

«Бул иштен баш тарттым» дебеңиз. «Балким, муну башка жол менен чечүүгө болоттур? Аракет кылып көрөйүн, балким, ишке ашар», — деңиз.

«Бул иш өтө кыйын» дебеңиз. «Кыйын, бирок мүмкүнсүз эмес; бир аз кошумча убакыт жана эмгек талап кылат», — деңиз.

«Жасаганым мени канааттандырат, мындан жакшы кыла албайм» дебеңиз. «Өзүмдүн үстүмдө иштеп, өсүп, мындан да жакшы натыйжага жете алам», — деңиз.

«Ката кетирдим, аттиң, кылбашым керек эле» дебеңиз. «Бул дүйнөнүн акыры эмес; каталар мага үйрөнүүгө жардам берет», — деңиз.

«Ал өтө акылдуу, мен ага окшош боло албайм» дебеңиз. «Ал буга кантип жеткенин үйрөнүп, мен да ошондой ийгиликке жете алам», — деңиз.

Сабак: Оюңду өзгөртүү — жашооңду өзгөртүүнүн биринчи кадамы. «Колумдан келбейт» десең жол жабылат, «үйрөнөм» десең жаңы мүмкүнчүлүк ачылат. Ийгиликсиздик аягы эмес, өсүүгө мүмкүнчүлүк.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бир ханзаада такка отурууга камынып жатыптыр. Бирок салт боюнча адегенде үйлөнүшү керек экен. Ылайыктуу жар тандоо үчүн өлкөдөгү эң сулуу кыздарды алдына чакыртат.

Сарай кызматчыларынын биринин кызы да ханзааданы сүйчү экен. Ал апасына ханзааданын алдына баргысы келерин айтат. Апасы аны бул оюнан кайтарууга аракет кылганы менен, кыз чечиминен кайтпай, сөзсүз барарын билдирет.

Күткөн күн келет. Сарайга чогулган жаш сулуулар эң кооз кийимдерин кийип, жасанып-түзөнүп, өздөрүн жактыруу үчүн колунан келгендин баарын кылышкан эле.

Ханзаада кыздардын ар бирине бирден үрөн берип, аны гүл идишке эгип, алты айдан кийин кайра алдына келүүнү тапшырат. Эң кооз гүл өстүргөн кызды тандап, ошого үйлөнөрүн айтат. Кыздар үрөндөрүн алып, толкунданып үйлөрүнө тарашат.

Сарай кызматчысынын кызы да алган үрөнүн гүл идишке эгет. Канчалык тырышып караса да, топурактан бир да өнүм чыкпайт. Ал бардык ыкманы колдонуп, багбандар менен кеңешет, бирок майнап чыкпайт. Алты ай бүткөндө кыз бош идишин көтөрүп сарайга келет. Калган кыздар болсо кооз гүлдөргө толгон идиштерин көтөрүп келишет.

Тандоо учуру келет. Ханзаада залга кирип, кыздардын арасын аралап, идиштерди бирден карап чыгат. Акырында кызматчынын кызын тандаганын бийик үн менен жарыялайт.

Баары аң-таң болот. Башка кыздар бул чечимге каршы чыгышат: бош идиш менен келген кыз кантип колуктулукка тандалсын?

Ханзаада чечиминин себебин мындай түшүндүрөт:

— Бул кыз эң баалуу гүлдү өстүрүп, мага алып келди. Ал гүлдүн аты — чынчылдыктын гүлү. Силерге тараткан үрөндөрдүн баары жалган болчу, алардан гүл өсүшү мүмкүн эмес эле.

Сабак: Чынчылдык — адамдын эң баалуу көркү. Адам сырткы келбети менен эмес, чын сөзү жана таза абийири менен бийиктейт.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

«Эл оозуна сөз болуу» — адамдардын ушак-айыңына жана сөзүнө калуу.

«Эл бутуна чаң болуу» — өзүңдү басынтуу, өз баркыңды түшүрүү жана башкалардын бутунун астында калуу.

Сабак: Өз кадырыңды өзүң сакта. Ушакка жем болчу иштен алыс жүрүп, эч кимге өзүңдү тебелетпе.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Турмуштун ысык-суугун көргөн адамдын сөзүнөн:

Эми мени бирөө жакшы көрсүн деп аракет кылбайм. Мени жактырбаган адам ар дайым бир шылтоо табарын түшүндүм.

Эми өз баркымды билем жана өзүмдү эч кимге далилдөөгө милдеттүү эмес экенимди түшүндүм.

Мактанчаак жана текебер адамдарга мындан ары жашоомдон орун бергим келбейт деп түшүндүм.

Каалагандын максаты болот, каалабаганда дайыма «бирок» болот деп түшүндүм.

Ушакчы адам менен эми сырымды бөлүшпөйм, анткени ушакчы сыр сактай албасын түшүндүм.

Кежир адамды ишендирүүгө эми аракет кылбайм, анткени мындай адамды оюнан кайтаруу мүмкүн эмес экенин түшүндүм.

Калп айткан, куру убада берип, сөзүнө турбаган адамдардын жашоомдон чыгып кетишин кааларымды түшүндүм.

Кечире албаган, ырайымсыз жана катаал адамдардан эми алыс болом. Катасын түшүнүп, кечирим сурай билген адамдарды баалайм.

Кимдин жанында «өзүм» боло алсам, ошол адамдын жанында көбүрөөк бактылуу экенимди түшүндүм.

Сабак: Чыныгы жетилүү башкаларды өзгөртүүдө эмес, кимди жашооңо киргизип, кимден алыс болууну билүүдө.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бир күндү,

кооз бир күндү,

күнөстүү бир күндү

эч нерсеге алмашпайм.

Анын үчүн согушту сүйбөйм,

анын үчүн зулумдукту сүйбөйм,

анын үчүн жалганды сүйбөйм.

Билем, күндүн жарыгында жашай албайт,

билем, сүйүү менен катар жашай албайт

адилетсиздик да,

коркуу да,

ачарчылык да...

Нежати Жумалы

Сабак: Кооз, күнөстүү күндө чыр-чатакка, зулумдукка жана жалганга орун жок. Жарыкта адилетсиздик, коркуу жана ачарчылык жашай албайт.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Атасы:

— Уулум, жашоодо ушул үч нерсеге умтулушубуз керек: эң жакшы тамакты жеп, эң жакшы төшөктө уктап, эң жакшы үйдө жашашыбыз керек.

Уулу:

— Ата, бирок биз кедейбиз го, муну кантип кылабыз?

Атасы:

— Ачка кезде жесең, ал сенин эң жакшы тамагың болот. Көп эмгектенип чарчап уктасаң, ал сенин эң жакшы уйкуң болот. Адамдарга жүрөгүңдөн орун берсең, эң жакшы үйүң ошол болот.

Сабак: Эң жакшы тамак — ачка кезде жегениң, эң жайлуу уйку — эмгектен кийин уктаганың. Эң жакшы үй — жүрөктөрдөн алган ордуң. Бакыт мүмкүнчүлүктөн гана эмес, жашоого болгон көз караштан да көз каранды.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Жашоодогу эң күчтүү калкан — аралык.

Сабак: Кээде адамды эң жакшы коргогон нерсе — ал ортосуна койгон аралык. Ар кимге ашыкча жакын болуу адамды оорутушу мүмкүн.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Өзүңдү баала!

Алсыздыкка жол бербе!

Күчүңө күч кош!

Үмүтүңдү үзбө!

Кабардар бол!

Чечкиндүү бол!

Ниетиң таза болсун!

Кадыр-баркыңды сакта!

Ыймандуу бол!

Сабак: Өзүңдү баала, үмүтүңдү үзбө, кадыр-баркыңды сакта. Өзүнө ишенүү — адамдын эң күчтүү таянычы.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.