Ədalət və cəmiyyət

Bir gün padşah xalqın necə dolandığını görmək üçün libasını dəyişib şəhərə çıxdı. Bazarları gəzərək malların keyfiyyətini, qiymətləri, dükançıların güzəranını öyrənməyə başladı.

Padşah küçənin başındakı ilk dükana girdi. Salam verib:

— Mənə yarım batman yağ, yarım batman bal və bir az da pendir verin, — dedi.

Müştərini gülərüzlə qarşılayan dükan sahibi ədəblə salamı aldı və məmnuniyyətlə yarım batman yağ çəkdi. Yağı verərkən qarşısındakının padşah olduğunu bilmədən ona belə müraciət etdi:

— Ağam, arzu etsəniz, bal və pendiri də verə bilərəm. Ancaq mən bu yağı satmaqla artıq siftah — günün ilk satışını — etdim. Digər istəklərinizi hələ siftah etməmiş qarşıdakı qonşumdan alsanız, çox məmnun olaram.

Buna qəlbən sevinən padşah yağın pulunu ödəyib qarşı dükana keçdi. Buradan da yarım batman bal və pendir istədi. Dükanın yaşlı sahibi balı çəkdikdən sonra:

— Allaha şükür, sayənizdə bu gün də siftah etdik. Ancaq sizdən xahişim budur: pendiri məndən yox, bu yandakı dükandan alın. O hələ siftah etməyib, — dedi.

Gördüklərindən çox təsirlənən padşah yan dükana keçib alış-verişini etdikdən sonra:

— Bu millətdə bu cür yüksək əxlaq olandan sonra bütün dünyanı fəth etmək olar, — deyib xoşbəxt və məmnun halda bazarı tərk etdi.

İbrət: Əsl güc silahda deyil, xalqın dürüstlüyündə və halallığındadır. Torpaq almaq yox, könül fəth etmək əsl qələbədir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Dəvəsi ilə səhrada gedən bir bədəvi güclə ayaq üstə duran, dodaqları susuzluqdan qurumuş bir adama rast gəlir. Adam yalvararaq bədəvidən içmək üçün su istəyir. Bədəvi dəvəsindən düşüb ona su verir. Adam suyu içir, sonra qəflətən bədəvini itələyib dəvəyə minir və qaçmağa üz tutur.

Bədəvi dəvəsini xilas etmək üçün əlindən bir şey gəlməyəcəyini anlayanda oğrunun arxasınca bağırır:

— Eybi yoxdur, dəvəni apar, sənin olsun. Amma bu əhvalatı heç kimə danışma.

Bədəvinin bu qəribə xahişindən təəccüblənən oğru bir anlığa dayanır, geriyə boylanıb səbəbini soruşur.

— Əgər danışsan, bu əhvalat hər yerə yayılar və bir daha heç kim rastlaşdığı möhtac insanlara yardım etməz, — deyə bədəvi cavab verir.

İbrət: Bəzən insan başına gələni ona görə gizlədir ki, başqalarının yaxşılığa inamı itməsin. Bir pis xəbər minlərlə xeyir qapısını bağlaya bilər.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Qədim zamanlarda bir şəhərdə yaşayan yaşlı bir qadının evi qarət olunur. Qadın pərişan halda padşahın hüzuruna şikayətə gəlir. Padşah onu dinləyir və hiddətlə soruşur: «Bəs sən niyə elə dərin yuxuya getmisən ki, evinə oğru girdiyini belə hiss etməmisən?» Qadın cavab verir: «Şah sağ olsun, biz sizin oyaq olduğunuzu düşünürdük, ona görə də evimizdə rahat-rahat yatmışdıq.»

İbrət: Xalq dövlətə güvənəndə rahat yaşayar. İnsanlar başçılarının ayıq-sayıq olduğunu bilsələr, evlərində arxayın yatarlar.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Bu hadisə 1506-cı ildə Frankfurt şəhərində qeydə alınıb. Bir tacir içində 800 qulden pulu olan çantasını yolda itirir. Təsadüfən həmin yoldan keçən bir dülgər bu çantanı tapır. Son dərəcə dindar olan dülgər çantanı tapdığını heç kimə demir və düşünür ki, bu qədər pulun itdiyini sezməmək mümkün deyil, deməli, sahibi onu hökmən axtaracaq.

Bir gün dülgər kilsəyə ibadətə gəlir. İbadət bitəndən sonra rahib camaata elan edir ki, Frankfurta gəlmiş bir tacir 800 qulden pulunu itirib və onu tapıb gətirənə 100 qulden mükafat vəd edir.

Bunu eşidən dülgər tapdığı pulu götürüb kilsəyə gəlir və çantanı rahibə təhvil verir.

Tacir pulunun tapıldığını eşidib kilsəyə gəlir, çantanı götürür. Amma vəd etdiyi 100 qulden əvəzinə dülgərə cəmi 5 qulden verir. Dülgər ondan sözünə əməl etməsini istəyir. Tamahkar tacir isə boyun qaçırmaq üçün çantada 800 yox, 900 qulden olduğunu, dülgərin pulun bir hissəsini götürdüyünü deyir. Keşiş araya girib dülgəri müdafiə edir: onu tanıdığını, namuslu adam olduğunu söyləyir. Mübahisə qızışanda hər ikisini şəhər məhkəməsinə aparır.

Məhkəmə başlayır. Hakim tacirdən əlini İncilin üzərinə qoyub 900 quldenini itirdiyinə and içməsini tələb edir. Tacir tərəddüd etmədən əlini İncilə qoyub and içir. Hakim dülgərdən də 800 qulden tapdığına and içməsini istəyir. Dülgər də əlini İncilə basıb and içir.

Hamı səbirsizliklə hakimin qərarını gözləyir. Hakim hər şeyin gün kimi aydın olduğunu deyir və qərarını belə açıqlayır:

— Dülgər 800 qulden tapıb, tacir isə 900 qulden itirib. Deməli, dülgərin tapdığı pul tacirin deyil. Buna görə də sahibi tapılmadığından bu 800 qulden dülgərə verilir. Tacir isə itirdiyi 900 quldeni axtarmağa davam edə bilər.

İbrət: Tamahkarlıq insanı öz tələsinə salır. Haqqı danan xəsis sonda öz yalanının qurbanı olur; ədalət isə haqlının yanındadır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Dünya nə qədər möcüzəli və incə gözəlliklərlə doludur… Hər bir çiçəkdə, hər bir küləyin pıçıltısında, səmanın rəngində bir hikmət gizlənib. Bu gözəllik, sanki insan ruhuna verilmiş səssiz bir əmanətdir. Amma təəssüf ki, bəzən insan öz əli ilə bu harmoniyanı pozur, alovların içində yalnız torpağı deyil, həm də ümidləri, taleləri, xatirələri yandırır.

Müharibə yalnız torpaqları deyil, insanın içindəki işığı da zədələyir. Hər itirilən həyat, əslində, dünyanın bir parçasının susması deməkdir. Halbuki insanın varlıq səbəbi dağıtmaq deyil, qorumaq, yaratmaq və yaşatmaqdır.

Bəlkə də ən böyük sual budur: insan nə vaxt öz gücünü məhv etməkdə deyil, yaşatmaqda tapacaq? Nə vaxt Yer üzü sükutun deyil, sülhün səsi ilə dolacaq? Bəlkə o zaman dünya yalnız gözəl olmayacaq — həm də dəyər verilən bir məkan olacaq.

İbrət: İnsanlıq həyatı qorumaqla, sülhə və yaxşılığa xidmət etməklə ucalır. Gücümüzü yaşatmağa sərf etdikcə dünya hamımız üçün daha gözəl bir yerə çevrilər.

Etibar Siracsoy

Bir dəstə siçan yığışıb başlarına bəla olmuş bir pişikdən qurtulmağın yollarını axtarır.

Çox fikir irəli sürülür, amma heç biri qəbul olunmur. Nəhayət, gənc bir siçan pişiyin boynundan zınqırov asmağı təklif edir.

Fikir belə idi: pişik yaxınlaşanda siçanlar zınqırovun səsini eşidib qaçacaq, canlarını qurtaracaqlar. Hamı bu təklifi sevinclə alqışlayır.

Elə bu vaxt bir küncdə söhbəti səssizcə dinləyən qoca siçan dillənir:

— Bu, çox ağıllı təklifdir və həyata keçsə, uğurlu olacağına şübhəm yoxdur. Amma məni bir sual düşündürür: yaxşı, deyin görüm, zınqırovu pişiyin boynundan kim asacaq?

İbrət: Plan qurmaq asan, onu icra etmək çətindir. Həyata keçirilməyən ən parlaq fikir də dəyərsizdir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

«Quzuların dərisini soymaqdansa, qoçların yununu qırxmaq daha yaxşıdır.»

Bu deyimi Osmanlı dövründə Dəməşq valisi olmuş Azmzadə Əsəd Paşanın adı ilə bağlayırlar. Əhvalat belədir:

Bir gün Əsəd Paşanın xəzinəsi boşalır və o, böyük sıxıntıya düşür. Müşavirləri ona xəzinəni doldurmaq üçün çarə kimi Dəməşqdəki toxuculara əlavə vergi qoymağı məsləhət görürlər. Məsləhəti dinləyən Əsəd Paşa soruşur: «Belə bir vergi qoysaq, nə qədər gəlir əldə edərik?»

— Əlli-altmış kisə qızıl alarıq, — deyirlər.

Əsəd Paşa etiraz edir: «Bu adamlar onsuz da çətinliklə dolanır. Bu vergini necə ödəyəcəklər?» Müşavirlər: «Evlərindəki qızılı, ləl-cəvahiratı satarlar, Paşa» deyərək onu yola gətirmək istəyirlər.

Əsəd Paşa: «Mən bu məbləği daha yaxşı yolla əldə edəcəyəm» deyir.

Müşavirlər susur.

Ertəsi gün Paşa müftiyə dəvət göndərir və gecə gizli görüşməyi təklif edir. Gecə müfti Paşanın ziyarətinə gəlir. Paşa deyir:

— Müfti əfəndi! Əldə etdiyimiz məlumata görə, şəxsi həyatınızda şəriətə zidd hərəkət edir, evdə gizli içki içirsiniz. Bu vəziyyəti İstanbula bildirməliyəm. Ancaq öncədən sizə xəbər verim deyə düşündüm.

Bunu eşidən müfti əfəndi Paşaya yalvarmağa başlayır. İstanbula xəbər verməmək üçün ona min məcidiyyə təklif edir. Paşa qəbul etmir. Müfti iki qat çox təklif edir. Paşa yenə qəbul etmir. Sonda altı min məcidiyyəyə razılaşırlar.

Ertəsi gün Əsəd Paşa qazını dəvət edir və ona: «Qazı əfəndi, etibarlı mənbələrdən öyrəndik ki, siz rüşvət alıb vəzifənizdən şəxsi mənfəətiniz üçün istifadə edirsiniz» deyir.

Bu dəfə qazı əfəndi Paşaya yalvarmağa başlayır. O da müfti kimi Əsəd Paşa ilə bazarlıq edir: «Ay əfəndim, məni vəzifəmdən uzaqlaşdırma, yoxsa camaat arasında rüsvay olaram.» Altı min məcidiyyəyə qazı ilə də razılaşırlar.

Sonra Əsəd Paşa xəzinədarı, asayiş rəisini, tacirləri və varlıları bir-bir yanına çağırır.

Bu əməliyyatın sonunda Əsəd Paşa düz iki yüz kisə məcidiyyə qızılı toplayır. Sonra müşavirlərini çağırıb soruşur: «Dəməşq əhalisinə vergi qoyduğumu eşitdinizmi?» «Yox, eşitməmişik» deyirlər.

Paşa: «Vergi qoymamağıma baxmayaraq əlli yox, iki yüz kisə məcidiyyə qızıl yığmışam» deyir.

— Bunu necə etdin, Paşa?

Paşa cavab verir: «Quzuların dərisini soymaqdansa, qoçların yununu qırxmaq daha yaxşıdır.»

İbrət: Kasıbı soymaqdansa, imkanlının haqsız qazancını almaq daha ədalətlidir. Yükü yoxsulun deyil, güclünün üstünə qoymaq lazımdır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Torpağa su qatsan palçıq, qan qatsan vətən olar.

İbrət: Torpağı vətənə çevirən uğrunda tökülən qandır. Vətən sadəcə bir yer deyil, uğrunda fədakarlıq etdiyimiz müqəddəs torpaqdır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Hacı Bektaş Vəli:

Sevgi var ikən nifrət niyə,

Barış var ikən savaş niyə,

Qardaşlıq var ikən didişmək niyə,

Dostluq var ikən düşmənlik niyə,

Dözüm var ikən dözümsüzlük niyə,

Azadlıq var ikən əsirlik niyə,

Ədalət var ikən haqsızlıq niyə?

İbrət: Sevgi, sülh, qardaşlıq və ədalət yolu açıqdırsa, nifrətə, davaya, haqsızlığa üz tutmaq insanın öz seçimidir və məsuliyyəti də onun üzərindədir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Ya ağlamasın heç kimsə,

ya da gülməsin bu həmişə gülənlər;

ya kimsədə olmasın bu pul adlanan illət,

ya da paylaşmağı öyrənsin pullu millət;

ya kimsə söyləməsin sevdiyini,

ya da versinlər bu əsl sevginin tərifini;

ya bu bayramlar heç yaşanmasın,

ya da bayramda ət yeməyən qalmasın.

İbrət: Sevinci, çörəyi, sevgini bölüşmək insanlıqdır. Bir yanda gülüb, o biri yanda ağlayırlarsa, orada ədalət yoxdur.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.