İstanbulu suya qovuşduran Memar Sinan susuz evdə vəfat edir
Qanuni Sultan Süleymanın padşahlığı dövrüdür. Əhalisi günü-gündən artan İstanbul su qıtlığı yaşayır. Bu qıtlığın aradan qaldırılması o dövrün görkəmli şəxsiyyətlərindən biri Qoca Memar Sinan Ağanın (1489-1588; 99 il ömür sürüb) adı ilə bağlanır.
Bir gün Sultan Süleyman Memar Sinanı yanına çağırıb belə deyir: «Memarbaşı, əhalinin suya ehtiyacı var. İnsanlar bir at yükü suya çoxlu axça ödəyir. Görəsən, su ehtiyacını ödəmək üçün bir çarə düşünə bilərsənmi?» Memarbaşı deyir: «Sultanım, icazə verin, İstanbulun ətrafını bir gəzim, mövcud suları İstanbula gətirməyin mümkün olub-olmadığını araşdırım, sonra cavabımı verim.»
Sinan Ağa köməkçilərini də götürüb Çəkməcədən başlayaraq quyuları dolaşır, Beşiktaşa qədər dərələri, axan suları müəyyən edir. Bu suların üzərində bəndlər hörülsə, sular hara qədər yüksələr, haradan-haraya kəmərlər çəkilib İstanbula gətirilə bilər — bu kimi məsələləri araşdırıb hesablamalar apardıqdan sonra yenidən Sultanın hüzuruna çıxır.
Sultan soruşur: «Memarbaşı, İstanbula su gətirmək mümkündürmü?» «Bəli, sultanım, mümkündür. Ancaq çox ağır şərti var.» «Nədir o, memarbaşı?» «Sultanım, İstanbula su ancaq qızılla dolu kisələri uc-uca düzmək şərti ilə gələ bilər.» «Memarbaşı, sən İstanbula su gətirməyin mümkün olduğunu de! Bu iş olacaqsa, mən kisələri uc-uca deyil, lap yan-yana da düzməyə hazıram.»
Memar Sinan qollarını çırmayıb işə başlayır və İstanbulun bəlli meydanlarına qırx çeşmə çəkilməsi ilə nəticələnən bu möhtəşəm layihəni tamamlayır. İstanbul bu qırx çeşmə sayəsində suya qovuşur. Suyun boşuna axmaması üçün çeşmələrə muslıqlar (kranlar) qoyulur.
Su baha başa gəldiyindən və qiymətə mindiyindən Sultan belə bir fərman verir: «İstanbul meydanlarındakı ümumi çeşmələr xalqın malıdır; heç kəs gizli yolla yeraltından evinə su çəkdirə bilməz.» Bununla belə, Sultan Süleyman memar Sinan üçün bu fərmana bir istisna əlavə edir: «Sən gözəl bir iş görüb İstanbula qırx çeşmə çəkdirdin. İndi sən özün üçün evinə su çəkdirə bilərsən.» Süleymaniyyə ətrafındakı meydan çeşməsindən Sinanın evinə xüsusi su kəməri çəkilir. Beləcə Memar Sinan bütün şəhərdə evində xüsusi suyu olan yeganə adam olur.
Memar Sinan Şahzadəbaşı, Süleymaniyyə və Ədirnədəki Səlimiyyə məscidlərini tikəndən sonra yaşlanır. Vaxtilə etibarının yüksək olduğu dövrdə onun qədir-qiymətini bilənlər artıq bir-bir dünyadan köçmüşdü. Sultan Süleyman vəfat etmiş, yerinə başqa padşahlar gəlmişdi. Sinan da 99 yaşına çatmış, dostları köçdüyü üçün İstanbulda tək-tənha qalmışdı.
Bir gün biri gəlib Sinanın qapısını döyür: «Mən Topqapı Sarayındanam, sizi divana çağırırlar» deyir. Sinan Ağa bu ixtiyar yaşında «görəsən, məni Topqapı Sarayına niyə çağırırlar?» deyə təəccüblənərək saraya yola düşür.
Saraya gələndə orada bir sorğu heyətinin — qazıların, üləmaların, müftilərin, vəzirlərin — toplandığını görür. Sinana deyirlər: «Sinan Ağa, haqqında şikayət var. Evə su çəkdirmək yasaq olduğu, heç kəs evinə xüsusi su çəkməsin deyə padşah fərmanı olduğu halda, sənin evində xüsusi su varmış.»
Sinan: «O zaman Cahan Padşahı İstanbula etdiyim su xidmətlərinə görə yalnız mənə evimdə su olmasına icazə vermişdi» deyə cavab verir.
«Elə isə bu icazəni, fərmanı göstərin ki, biz də səsimizi çıxarmayaq və başqalarına verilməməsinə baxmayaraq, sizin suyunuz axmaqda davam etsin.»
Sinan belə deyir: «Mən o zaman Cahan Padşahından fərman almağa utanmışdım. Fərmanım-filanım yoxdur, amma evimdə suyum var.»
Divan çətin vəziyyətdə qalır, cürbəcür fikirlər səslənir: «Sinan böyük xidmətlər göstərib, evində suyu olsun.» Başqaları cavab verir: «Bu dövlətə xidmət edən yalnız Sinanmı olub? Sinan kimi neçə-neçə xidmət edən var. Ya onların da evinə xüsusi su verilsin, ya da Sinana verilən bu imtiyaz tanınmasın.»
Uzun mübahisələrdən sonra divan belə qərar çıxarır: «Sinan kimi böyük xidmətləri olan digərlərinin də evinə su çəkilməyəcəyi üçün Sinana verilən su kəsilməli, ancaq indiyədək əlində fərman olmadan istifadə etdiyi suya görə heç bir cəzaya məruz qalmamalıdır.»
Sinanın suyunu kəsirlər.
Memar 100 yaşına çatanda xəstələnib yatağa düşür. Vəfat etməkdə ikən ətrafındakılar dodaqlarını islatmaq üçün su istəyəndə görürlər ki, evindəki krandan su gəlmir. Bunu görən Sinan onlara belə deyir: «Biz xidmətimizi mənfəət üçün etmədik. Biz onu Tanrı üçün etdik və mükafatını da axirətdə gözləyəcəyik. Bu dünyada evimizə su verilmədiyi üçün kədərlənmirik.»
Dünyaya, şöhrətə və insanların vəfasına həddindən artıq bel bağlama. Əsl xidmət mənfəət üçün yox, Haqq üçün ediləndir.
