Tarix və tanınmış şəxsiyyətlər

Nürnberq yaxınlığındakı kiçik bir kənddə on uşaqlı bir ailə yaşayırdı. Ailəni dolandırmaq üçün ata gündə on səkkiz saat işləyirdi. Bütün çətinliklərə baxmayaraq, böyük oğullar Albrecht və Albert tanınmış rəssam olmaq arzusu ilə yaşayırdılar. Lakin atalarının hər ikisini eyni vaxtda oxutmağa imkanı olmadığını anlayırdılar.

Şam işığında apardıqları uzun söhbətlərdən sonra qardaşlar püşk atmağa qərar verdilər. Püşkü udan Nürnberqdəki akademiyada təhsil alacaq, digəri isə yaxınlıqdakı mədəndə işləyib ona maddi dayaq olacaqdı. Dörd ildən sonra yerlərini dəyişəcəkdilər.

Püşkü Albrecht qazandı. O, akademiyaya yollandı, Albert isə mədəndə işə başladı.

Dörd il ərzində qardaşlardan biri rəssamlıqla məşğul oldu, digəri isə mədənin dərinliklərində çalışdı. Albrechtin əsərləri tezliklə böyük maraq doğurdu; hətta onun bir çox müəllimini sənətkarlıqda üstələdiyi deyilirdi.

Təhsilini başa vuranda Albrecht artıq yaxşı gəlir qazanırdı. Sevinclə evə qayıdıb qardaşına dedi:

— Əziz qardaşım, indi növbə sənindir. Get, arzunu gerçəkləşdir; bu dəfə mən sənə dayaq olacağam.

Albert əllərini ona uzadıb sakit səslə cavab verdi:

— Yox, qardaşım, artıq çox gecdir. Mədəndə işlədiyim bu dörd ildə əllərim, barmaqlarım əzilib. Daha rəsm çəkə bilmərəm.

Albrecht qardaşının əllərini ovuclarına aldı və göz yaşlarına boğuldu.

Əsrlər keçsə də, Albrecht Dürerin (1471–1528) əsərləri dünyanın nüfuzlu qalereyalarında nümayiş olunur. Qardaşının fədakarlığı ilə əlaqələndirilən məşhur rəsmi “Dua edən əllər” adı ilə tanınır.

İbrət: Hər uğurun arxasında çox vaxt görünməyən bir fədakarlıq dayanır. O fədakarlığı görmək və qiymətləndirmək insanlığın ən gözəl əlamətlərindəndir.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Qanuni Sultan Süleymanın dövründə əhalisi sürətlə artan İstanbulda ciddi su qıtlığı vardı. Bu problemi həll etmək böyük memar Qoca Sinana (1489–1588) nəsib oldu.

Bir gün Sultan Süleyman onu hüzuruna çağırıb soruşdu:

— Memarbaşı, xalq bir at yükü suya çoxlu pul ödəyir. İstanbulu su ilə təmin etməyin bir yolu varmı?

Sinan şəhərin ətrafını araşdırmaq üçün icazə istədi. Köməkçiləri ilə Çəkməcədən Beşiktaşa qədər quyuları, dərələri və axar suları yoxladı; bəndlərin və su kəmərlərinin harada qurula biləcəyini hesabladı.

Sultanın hüzuruna qayıdanda dedi:

— İstanbula su gətirmək mümkündür, ancaq bu iş çox böyük xərc tələb edəcək. Bunun üçün saysız-hesabsız qızıl kisəsi lazım olacaq.

Sultan cavab verdi:

— Sən yetər ki, bunun mümkün olduğunu söylə. Nə qədər qızıl tələb olunsa, verəcəyəm.

Sinan işə başladı və şəhərin müxtəlif meydanlarına su çatdıran, qırx çeşmə ilə tamamlanan möhtəşəm sistemi qurdu. Suyun israf edilməməsi üçün çeşmələrə kranlar qoyuldu.

Sultan ümumi çeşmələrin xalqa məxsus olduğunu bildirən və evlərə gizli su xətti çəkməyi qadağan edən fərman verdi. Lakin Sinanın xidmətini nəzərə alaraq ona evinə xüsusi su xətti çəkdirməyə şifahi icazə verdi.

İllər keçdi. Sultan Süleyman və Sinanın xidmətlərindən xəbərdar olanlar dünyadan köçdülər. Bir gün yaşlı memarı saraya çağırdılar. Divan üzvləri onun evinə ayrıca su xətti çəkilməsi ilə bağlı şikayəti araşdırırdılar.

Sinan sultanın ona icazə verdiyini söylədi. Lakin yazılı fərman istənəndə etiraf etdi:

— O vaxt Cahan Padşahından fərman almağa utanmışdım. Yazılı sənədim yoxdur.

Uzun müzakirədən sonra divan onun əvvəlki istifadəsinə görə cəzalandırılmamasına, lakin xüsusi su xəttinin kəsilməsinə qərar verdi.

Ömrünün sonlarında Sinan xəstələnib yatağa düşdü. Dodaqlarını islatmaq üçün su istəyəndə evdəki kranın axmadığını gördülər. Böyük memar dedi:

— Biz xidmətimizi mənfəət üçün deyil, Allah rizası üçün etdik. Mükafatını da axirətdə gözləyirik. Bu dünyada evimizə su verilmədiyinə görə kədərlənmirik.

İbrət: Dünyaya, şöhrətə və insanların vəfasına həddindən artıq bel bağlama. Əsl xidmət şəxsi mənfəət güdmədən, haqq bildiyin yolda çalışmaqdır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Qanuni Sultan Süleymanın qızı Mihrimah Sultan on yeddi yaşına çatanda onunla evlənmək istəyən iki şəxsin olduğu söylənilir. Onlardan biri Diyarbəkir bəylərbəyi Rüstəm Paşa, digəri isə Osmanlı memarlığının böyük ustadı Memar Sinan idi. “Mihrimah” adı fars mənşəlidir: “mihr” günəş, “mah” isə ay deməkdir.

Sultan Süleyman qızını Rüstəm Paşa ilə evləndirir. Həmin dövrdə artıq evli olan və əlli yaşına yaxınlaşan Memar Sinanın isə arzusu gerçəkləşmir. Rəvayətə görə, o, buna baxmayaraq, Mihrimah Sultana dərin məhəbbət bəsləyir.

Sevdiyinə qovuşa bilməyən Sinan bu məhəbbəti qəlbindən silə bilmir və onu bütün incəliyi ilə sənətində yaşatmağa çalışır.

Sarayın sifarişi ilə Memar Sinan Üsküdarda Mihrimah Sultan məscidini inşa edir və onu möhtəşəm bir memarlıq abidəsinə çevirir. Rəvayətlərdə məscidin zərif siluetinin ətəkləri yerə süzülən bir qadının cizgilərini xatırlatdığı söylənilir.

Daha sonra Sinan İstanbulun ən yüksək yerlərindən biri olan Ədirnəqapıda Mihrimah Sultan üçün ikinci bir məscid ucaldır. Bu tikili ölçülərinə görə nisbətən yığcam olsa da, son dərəcə zərif və işıqlı görünüşü ilə seçilir. İncə minarəsi, günbəzin ətrafını bəzəyən çoxsaylı pəncərələri və nəfis daxili tərtibatı məscidə xüsusi bir yüngüllük verir. Rəvayətə görə, bəzi naxış və bəzəklər Mihrimah Sultanın uzun saçlarını xatırladacaq şəkildə işlənib.

Beləcə, İstanbulda bir məhəbbətə həsr olunduğu deyilən iki möhtəşəm memarlıq əsəri meydana gəlir.

Rəvayətin ən təsirli məqamı isə Günəşlə Ayın görüşüdür. Deyilənə görə, İstanbulda elə bir nöqtə var ki, oradan həm Ədirnəqapıdakı, həm də Üsküdardakı Mihrimah Sultan məscidlərini görmək mümkündür. Bahar gecə-gündüz bərabərliyi zamanı həmin nöqtədən baxdıqda Ədirnəqapıdakı məscidin minarəsi arxasında al-qırmızı Günəş batır, eyni anda Üsküdardakı məscidin arxasından Ay doğur.

Mihrimah — Günəş və Ay...

Bu mənzərə insanları heyran qoyur, xəyalını qanadlandırır: görəsən, Sinan bunu əvvəlcədən dəqiq hesablayıb, yoxsa bu gözəl rəvayət sonradan yaranıb?

Həqiqət necə olursa-olsun, bu hekayə Memar Sinanın sənəti ilə Mihrimah Sultanın adını birləşdirən ən gözəl İstanbul əfsanələrindən birinə çevrilib.

İbrət: Sevdiyinə qovuşmaq hər kəsə nəsib olmur. Bəzən insan sevgisini sənətə çevirir, o sevgi də əsərində özündən sonra yaşayır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Osmanlı padşahı II Muradın oğlu Fateh Sultan Mehmed uşaq ikən dərsdə sakit durmaz, daim dəcəllik edərdi. Müəllimi Ağşəmsəddin onu tənbeh edəndə isə belə deyərdi:

— Sən mənə heç nə deyə bilməzsən. Mən padşah oğluyam!

Ağşəmsəddin bu vəziyyətdən çox narahat idi. Padşaha şikayət etməyə çəkinirdi, lakin bir gün cəsarətini toplayıb II Muradın hüzuruna çıxdı və baş verənləri danışdı.

Padşah bir qədər düşünüb hazırladığı planı müəllimin qulağına pıçıldadı. Ağşəmsəddin bunun mümkünsüz olduğunu söyləsə də, II Murad qərarından dönmədi:

— Bu iş olacaq.

Ertəsi gün Fateh Sultan Mehmed yenə dərsdə dəcəllik edir, müəllimin xəbərdarlığına əvvəlki sözlərlə cavab verirdi. Elə həmin anda padşah qapını açıb sinfə daxil oldu.

Plan üzrə hərəkət edən Ağşəmsəddin qəzəblənmiş kimi padşaha tərəf dönüb icazəsiz sinfə girdiyinə görə ona irad tutdu, hətta bir şillə vuraraq dərhal çölə çıxmasını tələb etdi.

II Murad başını aşağı salıb üzr istədi və sinifdən çıxdı. Atasının belə müəllim qarşısında qaydaya tabe olduğunu görən şahzadə heyrətdən donub qaldı.

Bir qədər sonra qapı döyüldü. Padşah bu dəfə icazə istəyib sinfə daxil oldu və yenidən üzr istədi.

Qurduqları plan baş tutmuşdu. Həmin gündən şahzadə dərsdə bir də dəcəllik etmədi. II Murad oğlunun tərbiyəsi naminə hökmdar qürurundan da keçməyi bacarmışdı.

İbrət: Tərbiyədə şəxsi nümunə hər sözdən güclüdür. Məsuliyyətli valideyn övladının doğru yolu tapması üçün bəzən öz qürurundan da keçməyi bacarır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.

Hər şəhər üçün üç vacib şey var: kanalizasiya, hamam və kitabxana. Çünki kanalizasiya şəhərin, hamam bədənin, kitabxana isə ruhun kirini təmizləyir.

Fateh Sultan Mehmet

İbrət: Təkcə şəhərin və bədənin deyil, ruhun da təmizliyinə qayğı göstərmək lazımdır. Kitabxana ruhu təmizləyən məkandır.

Hekayələr açıq internet mənbələrindən alınmış, illüstrasiyalar isə süni intellektlə yaradılmışdır.