Эмгек, ырыскы жана байлык

Конушубузда бир кары аялдын азык-түлүк дүкөнү бар эле. Күндөрдүн биринде анын маңдайына супермаркет ачылды. Экөө тең дүкөнүнүн алдындагы тактага азык-түлүктүн баасын жазып иле башташты. Супермаркет «Сары май — 70 манат» деп жазганда, аял «Бизде сары май — 60 манат» деген жарыя илди. Эртеси супермаркет «Сары май — 50 манат» деп жарыялады; эжеке да дароо тактасын «Бизде сары май — 40 манат» деп өзгөрттү.

Бул жагдайга тынчсызданган конуш тургундарынын бири аялга кайрылды:

— Эжеке, бул супермаркет менен атаандашпай эле койгонуңуз жакшы. Алардын мүмкүнчүлүгү чоң, бааны түшүрсө да зыян тартпайт, сиз болсо банкрот болуп каласыз.

Аял камырабай жооп берди:

— Мен сары май сатпайм да... Эл жок дегенде арзан сатып алсын.

Сабак: «Эмне таптым?» эмес, «кимге пайдам тийди?» деген суроо менен жашаган адам башка. Пайда көздөбөй берген адам чынында эң көп уткан адам.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Акылман мугалимдерден таалим алганым — чоң бактым. Алардын бири адабият мугалимим, урматтуу Балададаш агай эле. Ал: кимдир бирөө силерден бир нерсе сураса же иш тапшырса, кандайдыр бир себеп менен аткара албай калсаңар да, ага эч качан «ишим көп болуп, убактым жетпей, бүтүрө албай калдым» дебегиле — бул чын болсо да. Анткени мындай сөз адамды «менин ишим жокпу, аны бекер убара кылдымбы?» деп ойлонууга мажбурлайт, — дечү.

Ар кимдин өз иши бар. Адам силерди боштуктан эмес, силерге муктаж болгондуктан убара кылат. Силерге кайрылган адамды көңүл сыртында калтырбагыла, унчукпай аны күттүрбөгүлө. Ишти аткарууга мүмкүнчүлүгүңөр жок болсо, созбой билдиргиле, адамды белгисиздикте кармабагыла. Анткени ал силерден үмүт кылып, ишенип жатат. Көп убакыт өткөндөн кийин «убактым болгон жок» десеңер, өзүңөргө болгон ишенимди талкалайсыңар.

Сабак: Башкалар сени ишенимсиз, ишенимге татыксыз адам катары билип турганын сезип жашоо өтө ачуу.

Бахтияр Сиражов

Мугалим студенттерине кайрылат:

— Багбан бакты карап жатат деп элестеткиле. Элестеттиңерби?

— Ооба, — деп жооп беришет студенттер.

Мугалим олуттуу үн менен айтат:

— Эми айтарымды жакшылап эсиңерге түйгүлө: бак багбандын аркасында өсөт деп айтууга болбойт, бирок бак өзүнөн өзү өсөт деген да туура эмес.

Сабак: Өсүп-жетилүүдө өз аракетиңдин да, сага кам көргөндөрдүн да үлүшү бар. Бирин баалап, экинчисин жокко чыгарба.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Жумуштан чыккан бир киши аялдамага баратканда балык дүкөнүнүн жанынан өттү. Кызы менен жубайы балыкты жакшы көрөрүн ойлоп, аларды кубантуу үчүн ичкери кирди.

Сатуучудан адегенде бир килограмм, анан эки килограмм балык тартууну өтүндү. Ошол маалда үстүндөгү кийими жупуну кары аял тартына жакындап келип сурады:

— Балам, мага да балык алып бересиңби?

Киши эч ойлонбостон сатуучуга кайрылды:

— Төрт килограмм тарт: экөө меники, экөө эжекеники.

Андан кийин аялдан наны бар-жогун сурады. «Жок» деген жоопту укканда, маңдайдагы дүкөндөн төрт нан сатып алып, анын үлүшүн берди.

— Дагы бир каалооңуз барбы, эжеке?

Аял чөнтөгүнөн бош дары шишесин чыгарды. Бул эки ай мурун сатып алган көз дарысы экенин, жаңысын алууга акчасы жетпегендиктен көзү начарлап баратканын айтты.

Киши дары сатып алуу үчүн дарыканага кетти. Окуяга көз салып турган балыкчы аялга отургуч берип отургузду. Киши жаңы дары менен кайтып келгенде, балыкчынын боорукерлигин көрүп кубанды.

Дарыны аялга сунуп, анан чөнтөгүндө калган акчанын баарын да ага берди. Аял бата берип, үйүнө жөнөдү.

Киши аялдаманы көздөй баратып, балыктын акчасын төлөбөгөнүн эстеди. Чөнтөгүндө акча калбаптыр. Балыкчы жылмайып:

— Бара бер, бир тууганым, адал болсун, — деди.

Жол киреси да калбагандыктан, киши үйүнө жөө жөнөдү. Кызына телефон чалып, балык алганын жана жакында барарын айтты. Жамгыр астында басып баратып, бүгүн бирөөгө пайдасы тийгенине шүгүр кылды; көз жашы жаагынан сызылып, жамгыр суусуна аралашты.

Сабак: Жакшылык үчүн чоң мүмкүнчүлүк күтпө; ал байлыктын эмес, кең жүрөктүн иши. Жүрөгү бай адам мүмкүнчүлүгү жок кезде да жакшылык жолун табат.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Башкы бухгалтер башкы директорго мындай дейт:

— Кызматкерлерибиздин өсүп-өнүгүшүнө убакыт да, каражат да жумшадык дейли. Бирок ошого карабай алар компаниябыздан кетип калышты. Анда эмне болот?

Башкы директор жооп берет:

— Аларга убакыт да, каражат да бөлгөн жокпуз дейли, алар болсо компаниядан кетпей, иштеп кала беришти. Анда эмне болот?

Сабак: Адамдын өнүгүүсүнө кеткен акча текке кетпейт. Бүгүн окутуудан аяган акчаң эртең ишиңе чоң зыян алып келиши мүмкүн.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

IV кылымдын аягына жакын Жапонияда такта отурган император Нинтоку бир күнү бийик мунарага чыгып, өлкөсүн карайт. Асманга көтөрүлгөн бир да түтүн көрбөгөндө, эли жакырчылыкка батканын жана эч ким үйүндө тамак бышыра албай калганын түшүнөт.

Ал дароо жарлык чыгарып, элге үч жыл бою өздөрү үчүн гана иштөөнү буюрат. Сарай кызматкерлерин да үйлөрүнө жөнөтөт. Өзү үчүн иштеп, салык төлөбөгөн эл үч жылдын аягында молчулукка жетет.

Үч жылдан кийин мунарага кайра чыккан Нинтоку туш-туштан көтөрүлгөн түтүндү көрүп, бүт өлкөдө очоктор жанганына ынанат да, жанындагы жубайына кубанып:

— Эми биз байбыз! — дейт.

Императрица болсо үч жыл кароосуз калып эскирген, чатырынан суу аккан, гүлдөрү соолуган сарайды көрсөтүп:

— Муну сен байлык дейсиңби? — деп сурайт.

Нинтокунун жообу кылымдар бою жапондордун эсинен чыккан эмес:

— Элибиздин жакырчылыгы — биздин жакырчылыгыбыз, байлыгы болсо — биздин байлыгыбыз.

Сабак: Чыныгы байлык казынада эмес, элдин турмушунда. Жетекчини улук кылган кызматы эмес, ошол кызматта эли үчүн кылган иши.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Айтымда, бир күнү «Ford Motor» автомобиль компаниясынын негиздөөчүсү Генри Форд анын компаниясында иштегиси келген эки жаш досту кечки тамакка чакырат. Экөө тең бир университетти бүтүргөн, өтө таланттуу, билимдүү адистер эле.

Кечки тамак желип, отуруш аяктайт. Ресторандан чыгып баратканда Форд жигиттердин бирине аны жумушка алганын айтат, экинчисине болсо ийгилик каалап, жумуш бере албай турганын билдирет. Көңүлү чөккөн жигит бүт кайратын жыйнап, Форддон сурайт:

— Форд мырза, биз кеч бою автомобиль да, инженердик жөндөм жөнүндө да сүйлөшкөн жокпуз, жалпы темаларды гана кеп кылдык. Бирок сиз досума жумуш сунуштап, мени мындай мүмкүнчүлүктөн ажыраттыңыз. Эмне үчүн ушундай чечим чыгардыңыз?

Форд мындай жооп берет:

— Караңыз, жигит, мунун эки себеби бар. Биринчиси: тамак бою экөөңөрдүн тең жүрүм-турумуңарды байкадым. Досуңуз адегенде тамактын даамын татып, андан кийин туз септи; сиз болсо алгач туз сээп, анан гана даамын таттыңыз. Мен байкап көрүп, кылдат ойлонгондон кийин гана өзгөртүү киргизүүгө чечим кабыл алган адамдарды баалайм.

— Экинчи себеби мындай: досуңуз тейлөөчүлөргө абдан сылык мамиле кылды, сиз болсо аларды көрмөксөнгө салып, мага гана сылыктык көрсөттүңүз. Адамдарга ээлеген кызматына карабай бирдей урмат менен мамиле кылуу керек.

Сабак: Адамдын мүнөзү майда кылык-жоругунан билинет: ойлонбой чечим чыгарганынан жана алсыздарга болгон мамилесинен.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Түнкү кычыраган суук шаарды чулгап алган. Жер муз болуп, тайгак эле. Оозумдан чыккан дем да тоңуп калчудай. Жыгылып кетпеш үчүн өтө этият басып келаттым. Автобустун эшигине жакындап, аман-эсен жеткениме «Кудайга шүгүр» дедим. Дал ошол маалда колунда сатууга аракет кылган жоолуктары бар бир бала мага жакындады. Аны менен сүйлөшүүгө чамам жок эле; тезирээк автобуска отурсам деген гана ойдо болчумун.

Бала мага бир жоолук сунуп: — Аласызбы, эже? — деди. Андан кутулуш үчүн: — Жок, каалабайм, — дедим. — Алыңызчы, эже, керек болуп калат, — деди ал. Кутулайын деп: — Акчам жок, — дедим. — Мейли, эже, ала бериңиз, акча сурабайм, менден болсун, — деди. — Андай болбойт, каалабайм, жоолугум бар, — деп автобуска шашып кирдим. Ошол учурда өзүмдү гана ойлоп, балага такыр көңүл бурган жокмун. Тез-тез басып ордума жөнөдүм.

Отурардан мурун пальтомдун чөнтөгүндөгү телефонумду алуу үчүн колумду салдым. Колума бир баштык урунду. Алып чыгып карасам, ичинде жоолук бар экен. Аябай таң калдым. Көрсө, бала баштыкты байкатпай чөнтөгүмө салып коюптур.

Дароо автобустан түштүм. Бала баягы эле жерде жоолуктарын сатып жүрүптүр. Он эки-он үч жаштарда экен. Мурду сууктан кызарып, колдору колкапсыз эле. Үстүндө жука пальтосу бар. Капкара көздөрү түн ичинде жылдыздай жаркырап, жылмайганда аппак тиштери көрүнөт. Жанына барып, ийнине колумду койдум да, жоолукту көрсөттүм: — Бул эмне?

Бала жылмайып: — Эч нерсе эмес, эже, керек болуп калат, менден болсун, — деди.

— Ушинтип жүрсөң, кантип акча табасың? Бул суукта кыйналбайсыңбы? — дедим.

— Эч нерсе болбойт, эже, — деди ал мээрим төгүлгөн көздөрү менен.

Акчаны сундум.

— Жок, эже, кереги жок, менден болсун, — деди ал кайрадан.

Эгер ал: «Эже, акчам жок дебедиңиз беле, муну кайдан таптыңыз?» — деп жүзүмө караса, ошол замат уялганымдан жерге кирип кетмекмин. Бирок ал түз пейил, күнөөсүз, таптаза, жүрөгү кирдей элек, баарын өзүндөй аруу көргөн бала эле.

— Муну ал, — дедим да, чечкиндүү түрдө жүзүнө карадым. Чечимимди көрүп, акчаны алды да, экинчи колу менен чөнтөгүнөн кайтарым берүүгө тыйын чыгара баштады.

— Жок, кереги жок, кайтарымы өзүңдө калсын, — дедим.

— Эже, бул өтө көп, болбойт, — деп шашкалактап акчаларды бөлө баштады. Айрымдары жерге түшүп кетти.

— Эч нерсе эмес, башың аман болсун, менден болсун, — дедим жылмайып.

Бала уялып, музду эриткен баягы күлкүсү менен: — Рахмат, эже, Кудай сизден ыраазы болсун, — деди.

«Сага да рахмат! Сага да рахмат, жарды өлкөмдүн жүрөгү кенен, көзү ток баласы!» — дедим ичимен да, кайра ордума барып отурдум. Сыртта муздак суук ошол баланын чакан, сүйкүмдүү шаарын каптап турган. Ал шаарда али да аруулугун жоготпогон, адамдарга болгон ишеними бүлүнбөгөн, күлкүсү менен кышты жазга айланткан, бир нерсе жасап акча таап, үй-бүлөсүнө жардам берүүгө умтулган балдар бар эле.

Жолго чыктык. Түндүн караңгылыгында шаар да, жоолук саткан бала да артта калды. Жүрөгүм ооруп, бул суукта үй-жайынан ажыраган адамдарды ойлодум. Ичимде ар түрдүү сезимдер толкуп, алкымым түйүнүп, көз жашымды араң токтотуп турдум.

Автобусубуз болсо аппак кар жамынган тоолордун арасынан ийри-буйру жол менен сапарын улантты.

Сабак: Кээде эң чоң жоомарттыкты эң жарды адам көрсөтөт. Баланын аруу жүрөгү материалдык жокчулукту байлыкка айландырат.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Иш-аракет планы жок уюм көздөгөн порту белгилүү болгону менен, деңиз картасы, жүрүү багыты жана экипаж мүчөлөрүнүн милдеттери аныкталбаган кемеге окшош. Мындай кеме кээде жолу болуп, капитаны жөндөмдүү же аба ырайы ыңгайлуу болгондуктан портко жетиши мүмкүн. Бирок бул системалуу башкаруунун эмес, кокустуктун натыйжасы болот. Туруктуу ийгилик болсо кокустук менен эмес, туура пландалып, тартип менен аткарылган иштин аркасында келет.

Иш-аракет планы жок уюм убакыт өткөн сайын мүчөлөрүн да жоготот. Анткени адамдарды уюмда кармап турган нерсе идеялар гана эмес, ошол идеялардын ишке ашканын көрүүгө болгон үмүт. Үмүт өчкөндө адамдар алыстайт, адамдар кеткенде уюм акырындап алсырап, ишин токтотот.

Сабак: Максат кайда барарыңды, план болсо ал жакка кантип жетериңди көрсөтөт. Плансыз уюмдун ийгилиги кокустукка байланыштуу; туруктуу ийгилик ойлонулган, ырааттуу ишти талап кылат.

Бахтияр Сиражов

Жөнөкөй кийинген бейтааныш киши конуштагы дүкөнгө кирет. Сатуучуну, анан прилавканы бир сыйра карап чыгып, мындай дейт:

— Байке, сенден карызга нан, чай, жумуртка сурасам, бересиңби?

— Үч айдан бери карызга нан алып жүргөн бирөө бар. Чынын айтсам, карызын төлөйт деп деле ишенбейм. Бирок эмне кылайын, үч жетимди багып жатат, балдарын ач калтырбайлы да. Кудай улук, биздин да ырыскыбызды жеткирет. Сага берген нанымдын да акысын сурабайм. Ала бер, адал болсун. — Бейтааныш кишинин жүзүнө жылмаюу тарап, ичинен: «Издегенимди таптым окшойт», — деп ойлойт.

— Сенин тиги карыз дептериңде канча карыз бар?

Сатуучу бир аз таң калып, бир аз кыжырдана сурайт:

— Аны эмне кыласың?

Келген киши аны тынчтандыруу үчүн токтоо үн менен сөзүн улантат:

— Байке, суранам, ачууланба. Мен бул жерге келип, сенин кыжырыңды келтирип, убактыңды алардай бош жүргөн адам эмесмин. Ошол дептериңди сатып алам. Суранам, ичиндеги карыздардын баарын азыр эле эсептеп айт.

Сатуучу бир маңдайындагы кишиге, бир толуп калган дептерге карайт. Тигинин айтканынан кайтпай турганын түшүнүп, каршы болбойт; дептерге жазылган карыздардын баарын кошуп, чыккан сумманы айтат. Бейтааныш киши костюмунун төш чөнтөгүнөн бир таңгак акча чыгарып, сатуучунун алдына коёт да, мындай дейт:

— Байке, Кудай сенден ыраазы болсун. Сен бул элге ушунчалык ишенип, Кудайды ойлоп, жетимди ач калтырбай жүрсөң, демек, жакшы адамсың. Мен баарынын карызын төлөдүм. Бул менин ушул элге Рамазандагы белегим болсун. Эми дептерди мага бер. Мен аны алып барып көмөм жана Кыямат күнү ошол тизме мага жардам берет деп ишенем. — Киши дептерди алып, дүкөндөн чыгып кетет.

Дүкөнчү алдындагы акчаны санап, кассага салып жатып да эмне болгонун толук түшүнө албай турду. Катып калгандай эле болду. Дүкөндүн кичинекей терезесинен сыртты карады. Бейтааныш киши көрүнбөйт. Ооз ачарга аз калгандыктан, элдин баары үйүнө шашып бараткан. Ошол маалда күйөөсү кургак учуктан каза болгон Сүрейянын жети жашар кызы эшиктин алдына келип, уяла мындай деди:

— Ахмед байке, апам ооз ачарга бир нан, үч жумуртка берсин деди. Кийинки айда таякем бизге келгенде акчасын төлөйбүз. — Кыздын сөзүн уккан дүкөнчү уйкудан ойгонгондой болду. Адаттагыдай эле дептерин чыгармак болуп, колун тезгенин алдына сунду. Бир саамга токтоп, жылмайды да:

— Кел, кызым, жумуртка да ал, нан да, май да ал. Апаңа айт, тиги таяке келип да кетти... — деди.

Сабак: Үнсүз жасалган жакшылык — эң бийик жакшылык. Бирөөнү карыздан куткарып, жетимдин курсагын тойгузган адамдын көңүлү бай.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бир киши он жумуртканы он капыкка сатып алып, тогуз капыкка сатчу экен. Тааныштары мындай таң калыштуу сооданын максатын сураганда, ал мындай деп жооп берет:

— Зыян тартып жатканыма карабагыла; соода кылып жүргөнүмдү көрүп, баары мени соодагер деп эсептейт, колум иште экенин көрүшөт.

Сабак: Элге иштеп жаткандай көрүнүү башка, иштен майнап чыгаруу башка. Көрүнүш үчүн гана маанисиз иш кылуу зыян алып келет.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Ата-энеңиздин көзү тирүүсүндө кадырын билиңиз. «Чыгымыңызга акчаңыз барбы?» деп суроо менен чектелбеңиз. Колуңуздан келишинче муктажын бүтүрүп, камын көрүңүз. Алардын ордун эч ким баса албайт.

Сабак: Ата-энеңдин кадырын көзү тирүүсүндө бил, муктаждыгын сөз менен эмес, иш менен бүтүр. Алардын ордун эч ким да, эч нерсе да баса албайт.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бир наабайчы дыйкандан такай белгилүү өлчөмдө сары май сатып алчу экен. Бир күнү дыйкандан алган майдын салмагы күн өткөн сайын азайып баратканын байкайт. Дыйканды алдап жатат деп айыптап, казыга даттанат.

Дыйкан казыга мындай дейт: «Менин такыр таразам жок. Сатар майды бир алаканыма, экинчи алаканыма күн сайын ушул наабайчыдан алган бир килограммдык нанды коюп өлчөйм. Майды ошол нанга теңеп тартам».

Сабак: Бирөөгө кандай өлчөм колдонсоң, өзүңө да ошондой өлчөм кайтып келет. Кантип нан берсең, ошондой май аласың.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бир күнү бир кедей адам Буддага жолугуп, андан сурайт:

— Будда, мен эмнеге кедеймин?

— Анткени сен колуңда бар нерседен эч кимге эч нерсе бербейсиң.

— Мен аны кантип кылам? Башкаларга берер эч нерсем жок да!

— Сенде бөлүшө ала турган беш байлык бар, бирок сен аларды бөлүшпөйсүң.

— Суранам, ошол беш байлыкты мага түшүндүрүп бериңизчи.

— Макул.

1. Жүзүң менен башкаларга жылмаюу тартуулай алмаксың, бирок андай кылбайсың.

2. Көзүң менен башкаларга мээрим жана сүйүү төгүп карай алмаксың, бирок андай кылбайсың.

3. Тилиң менен башкаларга жакшы сөздөрдү айта алмаксың, бирок андай кылбайсың.

4. Жүрөгүң менен башкаларга бакыт каалай алмаксың, бирок андай кылбайсың.

5. Колуң менен башкаларга жакшылык кыла алмаксың, бирок андай кылбайсың.

Сабак: Берүүгө дайым бир нерсең бар: жылмаюу, жакшы сөз, мээримдүү кароо, жардам берген кол. Адам канча бөлүшсө, ошончо бай.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Мерседес — анын негиздөөчүсүнүн фамилиясы да, мурдатан белгилүү бир автомобиль компаниясынын аты да эмес эле. Бул унааларга ашык болгон бир атанын кызынын аты болчу.

Атасы кызынын аты ага ийгилик алып келет деп ишенген.

Ошондой да болду…

Ал «Мерседес» деп атаган автомобиль катышкан жарыштарда удаа-удаа жеңишке жетти.

Ушул ийгиликтердин аркасында 1902-жылдан бүгүнкү күнгө чейин сан жеткис Мерседес автомобилдери чыгарылды.

Атанын кызына болгон сүйүүсү Мерседес деген атты дүйнөдөгү эң ири автомобиль өндүрүүчүлөрдүн биринин брендине айлантты.

Эки жолу бактысыз турмуш курган Мерседес айым Венада жашаган. Ал 1929-жылы отуз тогуз жашында рак оорусунан каза болуп, Венада жерге берилген.

Сабак: Сүйүү менен коюлган ат, сүйүү менен жасалган иш дүйнөнү өзгөртө алат. Атанын мээрими бир атты түбөлүккө калтырды.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Мурдагы бир министрди семинарга чакырышат. Кезеги келгенде колуна желим стакан кармап, трибунага чыгып сөзүн баштайт. Бирок ою башка жакта экени көрүнүп турду. Бир маалда желим стаканды көтөрүп карап, терең үшкүрөт да, залга кайрылып мындай дейт:

— Билесиздерби, эмнени ойлоп жатам? Өткөн жылы ушул эле трибунада сөз сүйлөгөм. Бир гана айырмасы — анда министр болчумун. Бул жакка келерде мага бизнес-класстан билет алып беришкен, аэропортто лимузин менен коштоочу унаалар күтүп турган. Мени мейманканага жеткиришти. Кымбат бөлмөдө эс алдым, эртеси бул жерге ошол лимузин менен келдим. Атайын тосуп алуу уюштурулган эле. Сөз сүйлөй турган кезегимди күтүп жатканда мага кымбат фарфор чыныга куюлган кофе сунушташкан. Анан атайын бөлүнгөн орунга отургузушкан. Бирок бүгүн силердин алдыңарда министр катары сүйлөп жаткан жокмун. Кечээ бул жакка өз акчама сатып алган билет менен учуп келдим.

Аэропорттон мени эч ким тосуп алган жок. Мейманканага такси менен бардым, бөлмөмө чейин коштоп барган да киши болгон жок. Бүгүн эртең менен бул жерге келгенимде күбөлүгүмдү тизмеден текшерип, анан ичкери киргизишти. Залдан биринчи бош орунду таап отурдум. Кофе ичким келип, мага коридордогу кофе автоматын көрсөтүштү. Мен да чыгып, өзүңөр көрүп турган ушул желим стаканга кофе куюп алдым.

Семинардын катышуучулары күлүп калышкан эле. Мурдагы министр сөзүн мындай улады: «Демек, өткөн жылы кымбат чыныдагы кофе мага эмес, менин кызмат ордума сунушталган экен». Зал кол чабууга толду. Кол чабуу басылганда, ал сөзүн улантты:

— Үйрөнгөн ушул маанилүү сабагымды силер менен бөлүшкүм келет: бардык мактоо жана көрсөтүлгөн кызмат силердин наамыңарга, ролуңарга же кызмат ордуңарга гана арналат. Алардын бири да жеке өзүңөргө таандык эмес. Кызматта жүргөндө пайдаланган кымбат чынынын ордуна, кызматтан кеткенде силерге желим стакан — башкача айтканда, өзүңөр татыктуу болгон нерсе — берилет.

Сабак: Сага көрсөтүлгөн сый көбүнчө кызматыңа арналат, өзүңө эмес. Кызматың менен мактанба — ал кеткенде чыныгы баркың көрүнөт.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Балалык жылдарымда үй-бүлөбүз жупуну турмушта жашачу. Бир күнү атам үйгө бир аз пахлава алып келип, кечинде аны чай менен жедик.

Эртеси майрам болчу. Апам мектепке алып барышым үчүн баштыгыма бир даана пахлава, бир аз зайтун жана бир тилим нан салып берди.

Класстагы балдардын алдында ар кандай тамак бар эле. Өзүм жактырбаган бир бала менин тамагымды көрүп күлдү:

— Бул пахлаваны чычкандарга деп алып келдиңби?

Баары күлгөндө уялып, ыйлаган бойдон үйгө чуркап бардым да апама кыйкырдым:

— Эмнеге мага бир эле пахлава салып бердиң? Класстагылардын тамагы толтура болчу, мени уят кылдың!

Апам муңайыңкы үн менен мындай деди:

— Пахлавадан мага тийген үлүш ошол бирөө эле, балам.

Ошондо жүрөгүм зырп этти. Апам өзүнө тийген жалгыз пахлаваны жебей, мага сактаптыр. Уялганымдан аны кучактоого да бетим барбады. Ошол күнкү кылыгым эсиме түшкөн сайын ичимден кечирим сурайм. Ал эми пахлаваны ошондон бери оозума ала албай калдым.

Сабак: Бирөөнүн жокчулугуна күлүү эң чоң күнөөлөрдүн бири. Эне өз үлүшүнөн, атүгүл акыркы тилиминен да баш тартарын унутпайлы.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Бир адам айылдык кишиден кудук сатып алат. Кудуктан суу тартып алгысы келгенде, сатуучу ага уруксат бербей: «Мен сага кудуктагы сууну эмес, кудуктун өзүн саткам», — дейт. Экөө талаша кетет. Бири тигини, экинчиси муну айтат — акыры казын алдына барууга аргасыз болушат.

Казы сатуучуга мындай дейт: «Суу сеники болсо, аны башка бирөөнүн кудугунда сактай албайсың! Же сууңду алып кет, же кудуктун ээсине сууңду ошол жерде сактаганың үчүн ижара акысын төлө».

Сабак: Акыны кыңыр жол менен ээлегиси келген өз тузагына түшөт. Адилет эки тараптын акысын таразага салат.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.

Жаңы бышкан ысык нандын жыты бүт көчөгө тараган эле.

Карыя нан бышыруучу жайга жакындады. Небересине ысык нан алып барышы керек эле. Бала бир нече күндөн бери жаңы нан сурап жүргөн.

Эл нан алуу үчүн кезекке турушуптур. Ал да кезекке турду.

Киши көп эмес экен, кезеги бат эле жетти.

Чөнтөгүнөн майда тыйын чыгарды. Акчасы көбүрөөк болгондо, эки нан алмак. Акчасын наабайчыга сунду. Бирок наабайчы карыядан акча албай, колуна бир баштык карматты.

— Алыңыз, ата, аш болсун.

Баштыктын ичинде үч нан бар эле.

— Уулум, мен бир эле нан алайын дегем.

— Үчөөнү тең алыңыз, ата, кийин да жейсиз.

Карыя наабайчыга акырын жакындап, кулагына шыбырады:

— Уулум, менин бир эле нанга жетчү акчам бар.

Наабайчы жылмайды:

— Ата, бул — бизден бир үлүш. Бүгүн жума; биз ар жумада үч ысык нан таратабыз. Аш болсун.

— Аллах ыраазы болсун, балам.

— Оомийин!

Нан бышыруучу жайдан жаңы эле узай бергенде, бирөө карыяга үн катты:

— Ата, ата!

Карыя бурулуп карады:

— Угуп жатам, уулум.

— Ата, бул апамдын зекети эле; кабыл алсаңыз, абдан кубанам.

Жигит карыянын чөнтөгүнө бир конверт салды.

— Аллах кабыл кылсын, уулум. Аллах апаңыздан ыраазы болсун.

Базардын жанынан өтүп бара жатканда, бир аял ага үн катты:

— Ата... Бир мүнөт токтой туруңузчу, суранам.

Карыя токтоп, үн чыккан жакты карады. Жаш аял ага эки толо баштык сунду:

— Атаке, бул Рамазанда жолдон өткөндөргө тамак берип жатабыз, сиз да кабыл алыңызчы. Суранам, бул баштыктарды алып, бизди кубантыңыз.

— Аллах кабыл кылсын, кызым.

— Оомийин, ата!

Карыя чарчап, араңдан зорго үйүнө жетти.

— Кош келиңиз, ата.

— Апаң кайда, кызым?

— Ашканада. Жумуртка бышырам деди, Орхан кайгананы абдан жакшы көрөт.

— Буларды алып, апаңа берчи, белим үзүлүп калды.

— Чоң ата, ысык нан алдыңызбы? — деп небереси үн катты.

— Ооба, көп нерсе алдым.

— Жашасын чоң атам!

— Ата, эртең менен акчаңыз жок эле го, атүгүл чайга да жетчү эмес.

— Аллах берди, кызым.

Аялы бөлмөгө кирди:

— Ой, абышка, мынча көп нерсе алгансың го?

— Булар — үлүш, кемпир.

Карыя болгон окуяларды бирден айтып берди.

Азан айтылды. Ооз ачарды кайгана менен башташты. Ысык нан өзгөчө жарашты. Баштыктарда май да, сыр да бар экен. Чай менен абдан даамдуу болду.

— Ооба, эң сонун болду, Аллахка шүгүр. Аллах кабыл кылсын. Халва да абдан даамдуу экен.

Небереси дасторкондон туруп:

— Бөлмөмө барып, дагы бир аз дуба кылайын, — дегенде чоң атасы таң калды:

— Уктаардан мурда кыласың, уулум, али эрте го.

— Кечээ да ушул маалда кылгам. Аллахтан ысык нан менен сыр сурагам. Карачы, бүгүн келди. Эми барып, сенин тишиңди жасатканга акча жиберсин деп дуба кылайын. Тиштериң бузулуп калган, бул тиштер менен араң чайнайсың.

Апасы жылмайды:

— Маркум атаң ушул күндөрдү көргөндө кана.

— Атам ансыз деле ар түнү түшүмө кирип, мунун баарын көрүп турат. Негизи, мага дуба кылууну да ошол айткан.

Карыянын эсине капысынан күрмөсү түштү. Илгичке барып, колун чөнтөгүнө салып, конвертти алды. Ичинде чоң суммадагы акча бар экен.

Көзүнө жаш толду.

— Эмне болду, абышка, көзүң эмнеге жашка толду?

— Неберебиздин жүрөгүнөн өткөн нерсенин баарын Эгем жөнөтүптүр, кемпир. Бул акчаны карачы — майрамга чейин экөөбүз тең тишибизди жасата алабыз. Эгеме шүгүр!

Сабак: Чын жүрөктөн чыккан баланын дубасы жана бир нече боорукер адамдын жакшылыгы бир үй-бүлөнүн кайгысына даба болот. Бөлүшө билген коомдо эч ким ач калбайт.

Аңгемелер ачык интернет булактарынан алынган, иллюстрациялар болсо ЖИ менен түзүлгөн.